INTRODUCTION Latin American Journal of Education (LAJoE) is a double-blind peer-reviewed, bi-monthly e-journal based in the USA, supported by a strong Editorial Board and an efficient peer-review system. The journal aims to contribute to the advancement of knowledge and research in education and related disciplines. It focuses on disseminating scholarly work and innovative practices in the fields of pedagogy, curriculum development, educational technology, teacher training, higher education management, educational psychology, distance learning, inclusive education, early childhood education, comparative education, and language education. JOURNAL INFORMATION Journal title : Latin American journal of education Initials : LAJoE Abbreviation : L.A.J.O.E Frequency : once every 45 days Chief Editor: : Steven Brint Impact Factor (IF) : 9.347 DOI : Online ISSN : 2155-1596 Publisher : Latin American journal of education (USA) Language: : English Country of Origin: : USA
BANKLARDA KORPORATIV BOSHQARUVNING TASHKILIY-IQTISODIY MEXANIZMINI TAKOMILLASHTIRISH
This scientific article explores the issues of improving the organizational and economic mechanism of corporate governance in the banking system through a comprehensive approach. The study analyzes the institutional foundations of corporate governance in banks, the economic relations between management bodies, mechanisms ensuring the balance of interests, and their impact on financial stability. According to the research findings, modernizing the organizational and economic mechanism in banks can enhance management efficiency, reduce risks, and strengthen investor confidence. The article provides scientific and practical recommendations for improving corporate governance in banking activities.
corporate governance, banking system, organizational-economic mechanism, management efficiency, financial stability, risk management, institutional development.
THE IMPACT OF INTERNATIONAL SANCTIONS IMPOSED ON THE RUSSIAN FEDERATION ON THE DEVELOPMENT OF FOREIGN TRADE OF THE REPUBLIC OF UZBEKISTAN AND THE ROLE OF COMPLIANCE
The language and style of the manuscript have been polished to native-level academic English throughout. The Abstract now uses a clear problem–method–results–contribution structure. This matches the standards of Scopus-indexed journals. The volume was unchanged, but revisions improved clarity, cohesion, and academic tone. This article examines how international sanctions on the Russian Federation have altered Uzbekistan’s foreign trade between 2019 and 2025. The study uses a mixed-methods design and data from Stat.uz, UN Comtrade, and the World Bank. It tracks export composition, payment mechanisms, and trade flows under sanctions. It emphasizes sanctions compliance as a tool for managing cross-border risk. Results show that institutionalized and digital compliance procedures support both restriction adherence and export diversification, improve payment resilience, and strengthen Uzbek firms’ competitive positions. By focusing on a non-sanctioned partner, the article adds to the literature on sanctions spillovers and gives policy insights for emerging markets facing geopolitical fragmentation.
international sanctions, foreign trade, Uzbekistan, Russian Federation, sanctions compliance, trade resilience.
MATRITSANING XOS SON VA XOS VEKTORINI TOPISH METODLARI VA ALGORITMLARI
Ushbu maqolada matritsaning xos son va xos vektor tushunchalari, ularni aniqlashning nazariy asoslari hamda amaliy hisoblash metodlari keng yoritilgan. Xos sonlarni topishning klassik determinantga asoslangan usullari bilan bir qatorda, katta o‘lchamli matritsalar uchun samarali bo‘lgan iteratsion algoritmlar, jumladan daraja usuli va QR-algoritmning mohiyati tahlil qilingan. Shuningdek, xos sonlarning karraligi, spektral radius, diagonalizatsiya shakli kabi tushunchalar orqali mavzuning chuqur matematik mazmuni ochib berilgan. Maqolada xos son va xos vektorlarning differensial tenglamalar, dinamik tizimlar, mexanik modellar, iqtisodiy tahlil hamda sun’iy intellekt sohalaridagi amaliy qo‘llanilishiga alohida e’tibor qaratilgan. Tadqiqot natijalari chiziqli algebra fanini o‘rganayotgan talabalar va amaliy masalalar bilan shug‘ullanuvchi mutaxassislar uchun foydali bo‘lishi mumkin.
matritsa, xos son, xos vektor, xarakteristik tenglama, determinant, iteratsion metodlar, daraja usuli, QR-algoritm, spektral radius, diagonalizatsiya, Jordan normal shakli.
AUTOIMMUN VASKULITLARDA LEYKOTSITLAR ROLINING TOMIR DEVORI QATLAMLARIDAGI (INTIMA, MEDIA, ADVENTITSIYA) SHIKASTLANISH KO‘RINISHLARIGA TA’SIRI
Autoimmun vaskulitlar – bu tomirlarning turli qatlamlariga (intima, media, adventitsiya) immun tizimining o‘ziga xos javobidan kelib chiqadigan yallig‘lanish jarayonlari bilan kechadigan kasalliklar guruhi. Vaskulitlarning patogenezida immunitetning buzilishi, ayniqsa o‘ziga xos va o‘ziga xos bo‘lmagan immun javoblar integratsiyasi hal qiluvchi ahamiyatga ega. Leykotsitlar – neytrofillar, makrofaglar, T-limfotsitlar va B-limfotsitlar – bu jarayonning asosiy efektor hujayralari bo‘lib, endotelial faollashuv, sitokinlar va kimyoatraktantlar chiqarilishi, shuningdek, o‘z-immune komplekslari va antitasmalar hosil bo‘lishi orqali tomir devori shikastlanishini boshlaydi va kuchaytiradi [1]. Maqolada ushbu leykotsitlar subpopulyatsiyalarining intima qatlamidagi endotelial funksiyaning buzilishi, o‘tkirlik va media qatlamidagi elastik tolalarning nekrozi va aneurysm rivojlanishi, adventitsiyadagi yallig‘lanish va fibrozga olib keladigan mexanizmlari chuqur tahsil qilinadi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, har xil klinik ko‘rinishdagi vaskulitlar (masalan, Takayasu arteriti, Gigant hujayrali arteriti, ANKA-assotsiirangan vaskulitlar)da leykotsitlarning infiltratsiya darajasi va tarkibi, shuningdek, ular tomonidan ishlab chiqariladigan sitokin profili (TNF-α, IL-1, IL-6, IL-17) farq qiladi, bu esa tomir qatlamlaridagi shikastlanishning morfologik xususiyatlarini belgilaydi [2,3]. Zamonaviy molekulyar va hujayraviy texnologiyalar (masalan, bitta hujayra sekvensiyalash, multiplex immunofluoresensiya) leykotsitlar va tomir devori hujayralari o‘rtasidagi o‘zaro ta’sirning yangi yo‘llarini, shu jumladan “netoz” jarayoni va endotelial yallig‘langan fenotipni ochib berdi, bu esa yangi terapevtik nuqtalarni aniqlash imkonini beradi [4,5]. Ushbu sharhli maqola 2015-2025 yillar oralig‘ida nashr etilgan ilmiy ma’lumotlarni umumlashtirib, autoimmun vaskulitlarda leykotsitlar tomonidan amalga oshiriladigan patogenetik mexanizmlarni tomir devorining har bir qatlami bo‘yicha tizimli tahsil qiladi va hozirgi kunda qo‘llaniladigan biologik terapiyalarning samaradorligi asosida kelajakdagi davolash strategiyalari haqida mulohaza yuritadi [6,7].
Autoimmun vaskulit, leykotsitlar, intima, media, adventitsiya, endotelial disfunksiya, neytrofil ekstravazatsiyasi, T-limfotsitlar, sitokinlar, vaskulit patogenezi.
CRITERIA AND SEMANTICS FOR DEFINING POETONYMS
This article analyzes the criteria for determining the semantics and semantics of poetonyms in literary texts, analyzes theoretical views on the functions of poetonyms in literary texts, and attempts to provide evidence based on examples.
poetonym, semantics, criterion, names, poetic works, semantic structure.
DIABET VA METABOLIK SINDROMDA LEYKOTSIT “PRIMINGI” ENDOTELIY GLIKOKALIKSI, KAPILLYAR RAREFAKSIYA VA PERIFERIK ANGIOPATIYA
Diabetes mellitus va metabolik sindrom butun dunyo boʻylab tarqalgan muhim sogʻliq muammosiga aylangan. Kasallikning asosiy ogʻir asoratlaridan biri mikrovaskulyar va makrovaskulyar komplikatsiyalar, jumladan, periferik angiopatiyadir. Soʻnggi yillarda, diabetning vaskulyar asoratlarining patogenezida yalligʻlanish jarayonlarining, xususan, leykotsitlarning faollashuvi yoki “priming” jarayonining roli keng oʻrganilmoqda. Ushbu sharhli maqola 2015-2025 yillar oraligʻida chop etilgan ilmiy maʼlumotlarga asoslanib, diabet va metabolik sindrom sharoitida leykotsit primingi, endoteliy glikokaliksning buzilishi, kapillyar rarefaksiya va periferik angiopatiya oʻrtasidagi kompleks oʻzaro bogʻliqlikni tahlil qiladi. Endoteliy glikokaliks – bu endotelial hujayralarning ichki qavatini qoplaydigan, vaskulyar homeostazni saqlashda muhim rol oʻynaydigan murakkab glikoprotein va glikozaminoglikan qatlami. Diabet sharoitida giperglikemiya, insulin rezistentligi va oksidativ stress tufayli endoteliy glikokaliksning degradatsiyasi yuz beradi, bu esa leykotsitlarning endoteliyga yopishishi va transendotelial migratsiyasini osonlashtiradi. Leykotsit primingi ularning migratsiyasi, sitokin ishlab chiqarishi va oksidativ moddalar generatsiyasini kuchaytiradi, bu esa mahalliy yalligʻlanishni kuchaytiradi va endotelial disfunksiyaga olib keladi. Uzoq muddatli yalligʻlanish va mikrovaskulyar stress natijasida kapillyar tarmoqlarning rarefaksiyasi, yaʼni mikrovaskulyar zichlikning pasayishi roʻy beradi, bu esa toʻqimalarning kislorod va ozuqa moddalari bilan taʼminlanishini yomonlashtiradi. Kapillyar rarefaksiya va periferik qon tomir disfunksiyasi birgalikda asosiy klinik koʻrinish boʻlgan periferik angiopatiyaning rivojlanishiga hissa qoʻshadi. Ushbu maqolada leykotsit primingini modulyatsiya qilish, endoteliy glikokaliksni tiklash va mikrovaskulyar zichlikni saqlashga qaratilgan yangi terapevtik strategiyalar ham muhokama qilinadi. Bu yondashuvlar diabet bilan ogʻrigan bemorlarda vaskulyar asoratlarning oldini olish va ularni davolash yangi yoʻnalishlarini ochishi mumkin. Tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, glikokaliksni himoya qiluvchi vositalar, antiyalligʻlanish terapiyasi va yangi qon tomirlarining oʻsishini ragʻbatlantiruvchi (angiogenez) omillar potentsial terapevtik strategiyalar sifatida eʼtiborga loyiqdir.
Diabet, metabolik sindrom, leykotsit primingi, endoteliy glikokaliksi, kapillyar rarefaksiya, periferik angiopatiya, yalligʻlanish, endotelial disfunksiya, mikrovaskulyar asoratlar, oksidativ stress.
IMMUNOTROMBOZ VA MIKROTOMIRLAR ANATOMIYASI NETOZISNING TOMIR O‘TKAZUVCHANLIGI VA TROMBOGENEZGA TA’SIRI
Immunotromboz – bu yallig‘lanish va qon ivishining o‘zaro bog‘liq holda ishlashi natijasida hosil bo‘ladigan patologik jarayon bo‘lib, mikrotomirlar darajasida rivojlanadigan asosiy klinik hodisalardan biridir. Ushbu jarayonda neytrofillarning o‘ziga xos o‘limi – NETozis (neytrofil ekstrasellyulyar tuzoqlari) muhim rol o‘ynaydi. NETozis jarayonida faollashgan neytrofillarning yadrolari parchalanishi va sitoplazmatik granulalaridan chiqqan DNK tolalari, gistonlar va mikrobitsid oqsillarning (MPO, neytrofil elastaza va boshqalar) ekstrasellyulyar tarmoqqa (NET) chiqishi kuzatiladi. Ushbu tarmoqlar dastlab patogenlarni ushlab qolish va yo‘q qilish vazifasini bajaradi. Biroq, patologik sharoitda, ayniqsa tomir devori (endoteliy) shikastlangan yoki yallig‘langan joyda, NETlar tomir o‘tkazuvchanligini va qon ivish kaskadini chuqur modulyatsiya qiladi. Maqolaning maqsadi 2015-2025-yillar oralig‘ida o‘tkazilgan ilmiy tadqiqotlar asosida NETozisning mikrotomirlar anatomiyasi va funksiyasiga, shuningdek, uning tromb hosil bo‘lishi (trombogenez) jarayonlariga ta’sirini tizimli tahli qilishdan iborat. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, NETlar endotelial bo‘shliqlarning kengayishiga sabab bo‘lib, plazma oqsillari va qon hujayralarining tomir devoridan chiqib ketishini osonlashtiradi, bu esa mikrotomirlarda to‘qimalarning shishishi va ishemiyasiga olib keladi. Bundan tashqari, NET tarmoqlarining o‘zida joylashgan sitokitik oqsillar endotelial hujayralarga toksik ta’sir ko‘rsatadi va ularning apoptozini rag‘batlantiradi. Trombogenez nuqtai nazaridan, NETlar IV faktor va XII faktor kabi plazma oqsillarini faollashtirib, kontakt tizimi orqali qon ivishini boshlaydi. Ular, shuningdek, trombotsitlarning adgeziyasi va agregatsiyasini kuchaytiradi, shu bilan birga plazminogenning faollashishini ingibirlaydi, natijada fibrinolitik tizimning susayishi va barqaror tromb massalarining shakllanishi kuzatiladi. Ushbu maqola NETozisning mikrosirkulyator tomir yotog‘i va uning o‘tkazuvchanligiga ta’sir etadigan anatomik-morfologik o‘zgarishlar, shu jumladan bazal membrananing buzilishi, perisit funksiyasining yetishmovchiligi va kapillyar kanallarning torayishi kabi jihatlarni yoritadi. Xulosa qilib aytganda, NETozis tomir o‘tkazuvchanligi va trombogenezning asosiy tashkilotchisi sifatida nafaqat septik shok, qondiabetik angiopatiya, o‘tkir respirator distress sindromi (ARDS), COVID-19 bilan bog‘liq asoratlar, balki trombotik mikroangiopatiya va ko‘plab autoimmun kasalliklarning patogenezida ham muhim ahamiyatga ega. Ushbu jarayonlarni maqsadli nazorat qilish yangi terapevtik strategiyalarni ishlab chiqishga yo‘l ochishi mumkin.
Immunotromboz, NETozis, neytrofil ekstrasellyulyar tuzoqlari (NET), mikrotomirlar, tomir o‘tkazuvchanligi, endotelial disfunksiya, trombogenez, yallig‘lanish, DNK tarmoqlari, koagulyatsiya.
LEYKOTSIT ADGEZIYASI VA DIAPEDEZI BUZILISHLARI KAPILLYAR-PERIVASKULYAR TUZILMALAR FUNKSIYASIGA TA'SIRI VA KLINIK AHAMIYATI
Leykotsit adgeziya va diapedez (LAD) sindromlari va funksional buzilishlar kam uchraydigan immun yetishmovchiligi holatlari bo'lib, ular leykotsitlarning endotelga yopishishi va qon tomirlaridan chiqish jarayonlarini tartibga soluvchi molekulyar mexanizmlarning buzilishi natijasida kelib chiqadi. Bu buzilishlar asosan integrinlar va selektinlar oilasiga mansub adgeziya molekulalarining yoki ularning ligandlarining defektlari bilan bog'liq. Ushbu sharhli maqola LAD va unga o'xshash holatlarning patofiziologik mexanizmlarini, xususan kapillyar-perivaskulyar birlikning normal funksiyasiga ta'sirini chuqur o'rganishga qaratilgan. So'nggi o'n yillikda (2015-2025) olib borilgan ilmiy tadqiqotlar shuni ko'rsatdiki, leykotsit endotelial o'zaro ta'sirining buzilishi nafaqat o'tkir va surunkali yallig'lanish jarayonlarini, balki to'qimalarning qayta tiklanishi, angiogenez, immun monitoring va yaralarning bitishini ham jiddiy ta'sir qiladi. LAD bilan og'rigan bemorlarda takrorlanuvchi bakteriyal infektsiyalar, periodontal kasalliklar va gipopiyon bilan kechadigan yara bitishining kechikishi kabi og'ir klinik ko'rinishlar kuzatiladi. Maqolada adgeziya molekulalarining funktsiyalari va ularning buzilishining molekulyar asoslari, hayvon modellarida olib borilgan eksperimental tadqiqotlar, yutuqlar va klinik amaliyotga oid ko'rib chiqilgan holatlar tahlil qilinadi. Bundan tashqari, ushbu sohadagi zamonaviy diagnostika usullari (oq qon hujayralarining adgeziya qobiliyatini tekshirish, oqsil ekspressiyasining o'lchovi, genetik tahlillar) va potentsial terapevtik yondashuvalar (gen terapiyasi, ferment almashtirish terapiyasi, yangi dorilarning rivojlanishi) haqida ma'lumotlar keltirilgan. Ushbu tadqiqotning asosiy maqsadi leykotsit adgeziyasi va migratsiyasidagi patologiyalarning to'qimalarning normal fiziologiyasi va turli kasalliklarning patogenezidagi ahamiyatini tushunishni yanada chuqurlashtirish hamda yangi davolash strategiyalarini ishlab chiqish uchun ilmiy asos yaratishdir.
Leykotsit adgeziya defekti (LAD), integrinlar, selektinlar, diapedez, yallig'lanish, immunitet, endotelial funktsiya, kam uchraydigan immun yetishmovchiligi, perivaskulyar to'qima, klinik fenotip.
LEYKOTSIT DISFUNKTSIYASI, ENDOTELIAL SHIKASTLANISH VA YALLIG‘LANISHDAN TOMIR DEVORI QAYTA QURILISHIGACHA BO‘LGAN PATOLOGIK JARAYONLARNING INTEGRATSIYASI
So‘nggi o‘n yil ichida kardiovaskulyar patologiyalarning molekulyar va hujayraviy mexanizmlarini o‘rganish bo‘yicha olib borilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, leykotsit disfunktsiyasi, endotelial shikastlanish va yallig‘lanish jarayonlari o‘rtasidagi o‘zaro bog‘liqlik tomir devorining patologik qayta qurilishi (vaskulyar remodeling) va ateroskleroz, arterial gipertenziya, yurak yetishmovchiligi kabi ko‘plab kasalliklarning rivojlanishida markaziy rol o‘ynaydi [1,2]. Bu sharhli maqola 2015-2025-yillarda chop etilgan ilmiy ma’lumotlarni umumlashtirib, ushbu murakkab o‘zaro ta’sir yo‘llarini tizimli tahlil qilishga qaratilgan. Maqolada, birinchi navbatda, monotsitlar, neytrofillar, limfotsitlar va makrofaglarning faollashuvida endotelial disfunksiyaning induksiyalovchi roli, shuningdek, yallig‘lanish sitokinlarining (TNF-α, IL-1β, IL-6) hamda kislorod radikallari va azot oksidining muvozanati buzilishining vazifasi tahlii qilinadi [3,4]. Keyinchalik, yallig‘lanish signallarining tutash nuqtasi sifatida NF-κB va NLRP3 inflammasoma kabi molekulyar yo‘llarning faollashishi va ularning hujayra adezyon molekulalari (VCAM-1, ICAM-1) ifodasini oshirish orqali leykotsitlarning tomir devoriga infiltratsiyasini kuchaytirish mexanizmlari ko‘rib chiqiladi [5,6]. Tomir devorining qayta qurilishining yakuniy bosqichida, makrofaglar tomonidan ishlab chiqariladigan matriks metalloproteinazalar (MMP-2, MMP-9) va o‘sish omillarining (TGF-β, PDGF) faolligining oshishi natijasida silliq mushak hujayralarining migratsiyasi va proliferatsiyasi, shuningdek, ekstrasellyular matriksning to‘planishi kabi hodisalar yuzaga keladi, bu esa tomir qattiqligi va stenozining rivojlanishiga olib keladi [7,8]. Ushbu sharh jarayonlarni boshqarishning yangi terapevtik strategiyalarini ishlab chiqish uchun nazariy asos yaratadi, jumladan, aniq molekulyar nishonlarni blokirovka qilish, leykotsit-endotel o‘zaro ta’sirini modulyatsiya qilish va yallig‘lanishga qarshi yangi yondashuvlarni qo‘llash imkoniyatlarini taqdim etadi [9,10].
Leykotsit disfunktsiyasi, endotelial disfunksiya, yallig‘lanish, vaskulyar remodeling, tomir infiltratsiyasi, sitokinlar, matriks metalloproteinazalar, ateroskleroz, NLRP3 inflammasoma, NF-κB.
ЗНАЧЕНИЕ ТРАНСПОРТНОЙ СФЕРЫ В РАЗВИТИИ ЭКОНОМИКИ УЗБЕКИСТАНА
Транспорт имеет, безусловно, важное значение для национальной экономики: качество транспортной инфраструктуры является одним из ключевых аспектов ее конкурентоспособности, а увеличение мобильности населения – один из важнейших показателей развития общества. Транспорт способствует формированию межотраслевых, внутрирайонных, межрайонных и межгосударственных связей.
транспорт, инфраструктура, экономика, железная дорога, перевозка, экономика, автомобильный транспорт.
INSON RUHIYATINI AKS ETTIRUVCHI KONSEPTLAR VA ULARNING VOQELANISHI
Mazkur maqolada inson ruhiyatining murakkab tuzilmasini aks ettiruvchi asosiy psixologik konseptlar va ularning real hayotdagi voqelanish mexanizmlari kompleks tahlil qilinadi. Tadqiqotning asosiy maqsadi shaxs ruhiy jarayonlarini belgilovchi nazariy tushunchalarning amaliy namoyon bo‘lish shakllarini aniqlash va ularning inson xulq-atvori hamda ijtimoiy moslashuviga ta’sirini yoritishdan iborat. Tadqiqot jarayonida identiklik (o‘zlikni anglash), ong va ong osti jarayonlari, emotsional holatlar, motivatsiya tizimi hamda psixologik travma kabi konseptlar zamonaviy psixologiya va gumanitar fanlar nuqtai nazaridan tahlil qilindi. Metodologik jihatdan maqola sifat tahliliga asoslanib, psixoanalitik, gumanistik va kognitiv yondashuvlar integratsiyasiga tayandi. Ilmiy adabiyotlar tahlili, taqqoslash va kuzatuv metodlari yordamida konseptlarning shaxsiy tajriba va ijtimoiy muhit bilan o‘zaro aloqasi ochib berildi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, inson ruhiyatini ifodalovchi konseptlar statik emas, balki dinamik xarakterga ega bo‘lib, hayotiy vaziyatlar, madaniy omillar va individual tajribalar ta’sirida doimiy ravishda shakllanib boradi. Maqolada olingan xulosalar inson ruhiyatini chuqurroq anglash, psixologik salomatlikni mustahkamlash hamda ta’lim, psixologik maslahat va ijtimoiy amaliyotlarda konseptual yondashuvdan samarali foydalanish imkoniyatlarini kengaytiradi. Tadqiqot natijalari psixologiya, falsafa va ijtimoiy fanlar doirasida nazariy va amaliy ahamiyatga ega.
inson ruhiyati, psixologik konseptlar, identiklik, ong va ong osti, emotsional holat, motivatsiya, psixologik travma, shaxs rivoji.
SUN’IY INTELLEKT TIZIMLARI VA LMS MODELLARINI INTEGRATSIYALASH ASOSIDA O‘QUV JARAYONINI AVTOMATLASHTIRISH PLATFORMASINI YARATISH
Mazkur maqolada sun’iy intellekt tizimlari va Learning Management System (LMS) modellarini integratsiyalash asosida o‘quv jarayonini avtomatlashtirish platformasini yaratish masalalari ilmiy-nazariy va amaliy jihatdan tahlil qilingan. Tadqiqotda zamonaviy ta’lim tizimida raqamli transformatsiyaning ahamiyati, an’anaviy LMS platformalarining cheklovlari hamda ularni sun’iy intellekt texnologiyalari bilan boyitish zarurati asoslab berilgan. Shuningdek, avtomatlashtirilgan o‘quv platformasining arxitekturasi, funksional imkoniyatlari, adaptiv baholash mexanizmlari, shaxsiylashtirilgan ta’lim yo‘nalishlarini shakllantirish hamda ta’lim sifatini oshirishdagi o‘rni yoritilgan. Maqolada sun’iy intellekt asosida ma’lumotlarni tahlil qilish, prognozlash va qaror qabul qilish jarayonlarining ta’lim samaradorligiga ta’siri ko‘rsatib berilgan. Tadqiqot natijalari raqamli va intellektual ta’lim muhitini rivojlantirish, o‘quv jarayonlarini avtomatlashtirish hamda ta’lim boshqaruvini takomillashtirishda ilmiy-amaliy ahamiyatga ega.
sun’iy intellekt, LMS, o‘quv jarayonini avtomatlashtirish, raqamli ta’lim, adaptiv ta’lim, shaxsiylashtirilgan o‘qitish, mashina o‘rganish, ta’lim platformalari, ta’lim sifati, intellektual tizimlar.
PEDAGOGICAL SIGNIFICANCE OF THE 4C MODEL IN ENSURING CONTINUITY AND DEVELOPING COMPETENCIES IN THE GENERAL EDUCATION SYSTEM
This article examines the pedagogical significance of the 4C model - Critical Thinking, Creativity, Communication, and Collaboration - in ensuring educational continuity and developing key competencies in general education. From a general pedagogy perspective, the study analyzes how integrating the 4C model supports coherence in educational content, teaching methods, and learning outcomes across different educational stages. The research is based on a competency-based approach and a comparative analysis of international educational practices and contemporary pedagogical theories. Qualitative methods, including theoretical analysis and synthesis, were employed. The findings demonstrate that systematic implementation of the 4C model enhances learners’ cognitive, social, and communicative competencies and strengthens educational continuity within modern educational reforms.
educational continuity; competency development; 4C model; general education system; general pedagogy; critical thinking; creativity.
INSON RUHIYATINI IFODALOVCHI BIRLIKLARNING MILLIY-MADANIY XUSUSIYATLARI
Mazkur ilmiy tadqiqot inson ruhiyatini ifodalovchi til birliklarining milliy-madaniy xususiyatlarini chuqur va har tomonlama o‘rganishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda insonning ichki kechinmalari, hissiy holatlari, ruhiy jarayonlari va psixologik holatini ifodalovchi leksik birliklar, frazeologizmlar, metaforalar hamda maqol va matallarning til tizimidagi o‘rni va semantik xususiyatlari tahlil qilinadi. Ushbu birliklarning shakllanishi va rivojlanishida xalqning tarixiy taraqqiyoti, an’ana va urf-odatlari, diniy e’tiqodlari, milliy tafakkuri hamda madaniy qadriyatlarining ta’siri alohida e’tiborga olinadi. Jarayonida til va madaniyatning uzviy bog‘liqligi, inson ruhiyati bilan bog‘liq tushunchalarning milliy dunyoqarash asosida til vositasida ifodalanishi yoritib beriladi. Inson ruhiyatini ifodalovchi birliklarning emotsional-ekspressiv bo‘yoqlari, baholovchanlik xususiyatlari hamda ramziy ma’nolari lingvomadaniy va psixolingvistik yondashuvlar asosida tahlil qilinadi. Shuningdek, ushbu birliklarning turli tillarda ifodalanishidagi umumiylik va farqli jihatlar qiyosiy-tavsifiy metodlar orqali aniqlanadi. Tadqiqot natijalari inson ruhiyatining til orqali milliy-madaniy talqinini ochib berishga xizmat qiladi hamda lingvokulturologiya, kognitiv tilshunoslik, psixolingvistika va tarjima nazariyasi kabi sohalarning rivojiga muhim ilmiy-amaliy hissa qo‘shadi.
inson ruhiyati, til birliklari, milliy-madaniy xususiyatlar, lingvomadaniyat, hissiy holat, emotsional-ekspressivlik, frazeologik birliklar, leksik-semantik tahlil, mentalitet, milliy tafakkur, psixolingvistika, kognitiv tilshunoslik, qiyosiy tahlil, madaniy qadriyatlar.
MASOFAVIY ISH KONTEKSTIDA LIDERLIK AMALIYOTLARI VA TASHKILIY MADANIYATNI BARQAROR SAQLASH MUAMMOLARI
So‘nggi yillarda global pandemiya va raqamli transformatsiya tufayli masofaviy ish amaliyoti jahon bo‘ylab keng tarqaldi. Shu sharoitda rahbarlarning yetakchilik uslublari va tashkiliy madaniyatni saqlash masalalari yangi strategik ahamiyat kasb etdi. Tadqiqotda masofaviy ish kontekstida liderlik amaliyotlari xodimlarning motivatsiyasi, samaradorligi va tashkilotga sadoqati bilan bog‘liqligi tahlil qilindi. Empirik va nazariy manbalar ko‘rsatadiki, masofaviy ish sharoitida transformatsion va situatsion liderlik uslublari xodimlarning mas’uliyat hissini oshiradi, ularni innovatsion faoliyatga rag‘batlantiradi hamda tashkiliy qadriyatlarni mustahkamlaydi. Shu bilan birga, samarali kommunikatsiya, virtual jamoa boshqaruvi va texnologik vositalardan foydalanish tashkiliy madaniyatni barqaror saqlashda muhim rol o‘ynaydi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, masofaviy ish sharoitida liderlikning samaradorligi HR strategiyasi bilan uyg‘unlashganda tashkilotlar uzoq muddatli barqarorlik va raqobatbardoshlikka erishadi.
masofaviy ish, liderlik, tashkiliy madaniyat, transformatsion liderlik, HR strategiyasi, virtual jamoa, motivatsiya, samaradorlik.
KADRLAR BOSHQARUVIDA STRATEGIK LIDERLIKNING SAMARADORLIKKA TA’SIRI
Mazkur ilmiy maqolada kadrlar boshqaruvi tizimida strategik liderlikning tashkilot samaradorligiga ta’siri tahlil qilinadi. Zamonaviy iqtisodiyot sharoitida tashkilotlarning barqaror rivojlanishi ko‘p jihatdan inson resurslarini samarali boshqarish va liderlik salohiyatiga bog‘liq. Strategik liderlik kadrlar boshqaruvida uzoq muddatli maqsadlarni belgilash, inson kapitalini rivojlantirish, xodimlar motivatsiyasini oshirish hamda tashkiliy madaniyatni mustahkamlashda muhim omil hisoblanadi. Maqolada strategik liderlik tushunchasi, uning asosiy xususiyatlari va HR menejment bilan o‘zaro bog‘liqligi nazariy jihatdan yoritilgan. Shuningdek, liderlik uslublarining xodimlar samaradorligi, mehnat unumdorligi va tashkiliy natijalarga ta’siri ilmiy manbalar asosida tahlil qilingan. Tadqiqot davomida strategik liderlikning kadrlar boshqaruvi jarayonlariga integratsiyalashuvi tashkilotlarda innovatsion muhitni shakllantirish, xodimlar sadoqatini kuchaytirish va raqobatbardoshlikni oshirishga xizmat qilishi asoslab beriladi. Maqolada tahliliy va taqqoslash usullaridan foydalanilgan bo‘lib, strategik liderlikni samarali qo‘llash orqali kadrlar boshqaruvi tizimining natijadorligini oshirish mumkinligi xulosa qilinadi. Tadqiqot natijalari tashkilot rahbarlari, HR mutaxassislari hamda kadrlar boshqaruvi sohasida ilmiy izlanish olib borayotgan tadqiqotchilar uchun amaliy va nazariy ahamiyatga ega.
strategik liderlik, kadrlar boshqaruvi, inson kapitali, samaradorlik, tashkiliy madaniyat, motivatsiya.
ONLAYN TA’LIMDA ALGEBRA FANINI SAMARALI O‘QITISH STRATEGIYALARI
Mazkur maqolada onlayn ta’lim sharoitida algebra fanini samarali o‘qitish masalalari ilmiy-pedagogik jihatdan tahlil etilgan. Tadqiqot jarayonida masofaviy ta’limning algebra fanini o‘qitishdagi o‘ziga xos xususiyatlari, raqamli texnologiyalardan foydalanish imkoniyatlari hamda interaktiv o‘qitish strategiyalarining ahamiyati yoritilgan. Shuningdek, individual va differensial yondashuv, mustaqil ta’limni tashkil etish, baholash va teskari aloqaning ta’lim samaradorligiga ta’siri asoslab berilgan. Maqolada keltirilgan nazariy va amaliy tavsiyalar onlayn algebra darslarining sifatini oshirish, o‘quvchilarda mantiqiy va tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirishga xizmat qiladi.
onlayn ta’lim, algebra fanini o‘qitish, masofaviy ta’lim, raqamli texnologiyalar, interaktiv metodlar, individual yondashuv, differensial ta’lim, mustaqil ta’lim, baholash va teskari aloqa, mantiqiy fikrlash.
ЧУЛ ЎТЛОҚИ ТУПРОҚЛАРНИ МЕХАНИК ТАРКИБИНИ ҲОЛАТИ
Мақолада Қизириқ туманидаги чўл ўтлоқи тупроқларнинг механик таркибини миқдори келтирилган. Унда қум, қумлоқ, енгил қумоқ учратиш мумкин. Тадқиқотлар натижасида олинган тупроқларнинг механик таркиби сув сиғими, сув кўтарувчанлиги қобилияти ва унумдорлиги паст даражадалиги билан ифодаланади.
Механик таркиби, унумдорлик, озиқа элементлари, ил заррачалари, йирик қум, ўрта қум.
THE IMPACT OF INNOVATIVE TEACHING METHODS ON STUDENT ENGAGEMENT AND LEARNING EFFECTIVENESS IN SCHOOLS
This article examines the role and significance of innovative teaching methods in the modern education system. The study analyzes the impact of approaches such as gamification, digital technologies, flipped classroom, and project-based learning on student engagement, motivation, and the development of independent thinking skills. Both qualitative and quantitative research methods, including questionnaires, interviews, and classroom observations, were employed. The findings indicate that innovative teaching methods significantly enhance the effectiveness of the learning process compared to traditional instructional approaches. The results of the study have practical value for the modernization of educational systems.
innovative teaching methods, gamification, digital education, flipped classroom, learning effectiveness.
HE PLACE AND STYLISH POSSIBILITIES OF TERMS IN A LITERARY TEXT
This article reveals the role and stylistic possibilities of terms in a literary text, their meaning in scientific discourse, their basis for artistic and figurative expression, their use in literary literature as epithets and metaphors, their emotional exaggeration of the characteristic features of certain things and phenomena, and their use as a metaphorical epithet and linguopoetic tool for comparison.
scientific term, epithet, artistic-aesthetic expression, metaphor, comparison, artistic coloring.
GRAMMATICAL ANALYSIS OF TOPONYMS IN THE WORK "SHARAFNOMAYI SHAHIY"
This article examines some of the toponyms mentioned in Xofiz Tanish alBukhari’s book “Sharafnomayi Shohiy.” These toponyms are analyzed in terms of their lexical-semantic features, structural composition, and geographical location within the poetic context, and their historical significance is also discussed.
toponym, onomastics, “Abdullanoma,” Arabic, structural composition, history.
The article studies the difference between semantic and pragmatic differences in indirect speech using the example of Uzbek novels. The analysis is based on fundamental theoretical considerations regarding the process of meaning formation and interpretation of linguistic expressions. In each of the examples taken from the novels, the spiritual characteristics of the components participating in indirect speech, the purpose of speech acts in the context, the relationship between the subject and the addressee were analyzed in more depth. In particular, special attention was paid to the development of the semantic level, its dependence on the growth of the language. In studying the emerging problem, it was found that it is important to know the logical, socio-historical, and psychological reasons for this development, as well as to be economical in using words that ensure the operation of mechanisms that require meaningful changes, and to express them expressively.
indirect speech, semantically, pragmatic function, subject, addressee, speech act, expressiveness, economy;
EMBRION RIVOJLANISHINING EGIZAKLAR BILAN BOGʻLIQ JARAYONLARI VA PATOLOGIYALARI
Ushbu ilmiy maqola egizaklarning embrion rivojlanishi mexanizmlari, ularning turlari va ushbu jarayonda yuzaga keladigan eng ogʻir patologiyalarni chuqur tahlil qilishga bagʻishlangan. Monoxoriol (bir platsentali) egizaklar rivojlanishining murakkabligi va oʻziga xosligi, ayniqsa, Monoxoriol Monoamniotik (M/M) egizaklarning klinik ahamiyati taʼkidlangan. ​Maqolada asosiy eʼtibor monoxoriol homiladorlikning ikki eng xavfli asorati – Egizakdan Egizakka Transfuziya Sindromi (TTTS) va kindik tizimchasining chigallanishi patogenezi, intrauterin diagnostikasi va zamonaviy davolash usullariga (masalan, lazer koagulyatsiyasi) qaratiladi. ​Shuningdek, birlamchi embrionning toʻliq ajralmasligi natijasida yuzaga keladigan eng noyob anomaliya – Birikkan Egizaklar (Siam egizaklari) hosil boʻlishining embriologik sabablari, ularning anatomik tasniflari (Torakopagus, Kraniopagus) va xirurgik ajratish amaliyotining perinatal jarrohlikdagi oʻrni yoritilgan. Maqolada ushbu holatlarni boshqarishda erta va aniq prenatal diagnostikaning hal qiluvchi ahamiyati urgʻulanadi hamda milliy tibbiyotimizdagi bunday murakkab patologiyalarni boshqarish boʻyicha yutuqlar aks ettiriladi.
egizaklar, monozigot, dizigot, monoxoriol, siam egizaklari, TTTS (Egizakdan Egizakka Transfuziya Sindromi), kindik tizimchasining chigallanishi, perinatal boshqaruv.
TABIIY GAZNI MDEA (METALDIETANOLAMIN) +DEA KOMPOZITTSION ABSORBENTLARI BILAN TOZALASH
Bugungi kunda tabiiy gazlarning tarkibidagi zaxarli komponentlarni tozalashda selektivligi yuqori bo ‘lgan aminli eritmalar va kompozitsiyalaridan keng foydalanish jarayonlari ko ‘rib chiqilgan. Natijada selektiv bo‘lgan yutuvchi ishlab chiqarilgan bo‘lib, u MDEA+DEA aralashmasidan tashkil topgan va uning tasir qilish holatlari tadqiq qilingan. Aralashgan absorbentlarning (MDEA+DEA) eritmasini DEAning o‘rnida qo‘llanilishi gazni oltingugurtdan tozalash jarayonining samaradorligi ekspluatatsiya qilish xarajatlarning qisqartirishini imkoniyati yuqori ekanligi tasdiqlangan.
modifikatsiyalangan aralashma, absorbent, oltingugurtni tozalash, diizopropanolamin, diglikolaminning, regeneratsiya.
RECONCEPTUALIZING REGIONALISM: GEOPOLITICAL SHIFTS AND STRATEGIC REALIGNMENTS IN CENTRAL ASIA AND THE GLOBAL SOUTH
In recent decades, the international order has undergone profound transformation driven by the diffusion of power, the erosion of Western dominance, and the resurgence of regional and subregional cooperation frameworks. The concept of regionalism, once primarily associated with economic integration and institutional cooperation, is now being redefined as a multidimensional phenomenon encompassing political, security, cultural, and civilizational dimensions. This article explores the reconceptualization of regionalism within the context of shifting geopolitical realities in Central Asia and the Global South. It examines how emerging powers such as China, India, Turkey, and the Gulf states, as well as regional organizations like the Shanghai Cooperation Organization (SCO), Eurasian Economic Union (EAEU), BRICS, and ASEAN, are reshaping the strategic landscape of the developing world. The study argues that the post-liberal order has ushered in a “new regionalism” characterized by overlapping networks of economic corridors, security partnerships, and identity-based cooperation. Drawing on a qualitative review of scholarly literature and policy documents, the article highlights the implications of this transformation for global governance, multipolarity, and the reconfiguration of international hierarchies.
regionalism, Central Asia, Global South, multipolarity, geopolitics, Belt and Road Initiative, BRICS, SCO.
KONFLIKTLARNING KELIB CHIQISH SABABLARI VA ULARNING IJTIMOIY MUNOSABATLARGA TA’SIRI
Ushbu maqolada pedagogikada konfliktlarning kelib chiqish sabablari va ularning ijtimoiy munosabatlarga ta’siri tizimli yondashuv asosida tahlil qilinadi. Tadqiqot ikki asosiy yo‘nalishni qamrab oladi ichki hamda tashqi omillari psixologik va ijtimoiy-madaniy sabablar, o‘rganiladi. Shuningdek, konfliktlarning ijtimoiy tuzilmalar, guruhlararo munosabatlar va jamiyat taraqqiyotiga ko‘rsatadigan ijobiy hamda salbiy ta’siri haqida.
Konflikt, ijtimoiy munosabatlar, psixologik omillar, siyosiy raqobat, iqtisodiy tengsizlik, madaniy farqlar, guruhlararo munosabatlar, konfliktlarni boshqarish.
НЕОБХОДИМОСТЬ СОЗДАНИЯ НОВОЙ ШКАЛЫ ОЦЕНКИ СОСТОЯНИЯ ЗДОРОВЬЯ ПАЦИЕНТА В ОТДЕЛЕНИЯХ АНЕСТЕЗИОЛОГИИ-РЕАНИМАТОЛОГИИ
Оценка состояния пациентов в отделениях интенсивной терапии и реанимации является краеугольным камнем современной медицины критических состояний
От точности этой оценки зависят тактика лечения, прогноз исхода и распределение ресурсов здравоохранения. Однако существующие системы оценки, несмотря на их широкое применение, имеют ряд существенных ограничений, что обуславливает необходимость разработки новых, более совершенных инструментов.
STRUCTURE, BIOLOGICAL PROPERTIES AND SIGNIFICANCE OF SEA PEARLS
This thesis examines the external structure, life processes, and adaptation mechanisms of the Pearl of the Sea. Their distribution in nature, their role and significance in nature, their origin, and their evolution are studied and analyzed.
Sea pearl, morphological structure, anatomical structure, physiological processes, history of origin, industrial importance, black pearls.
MAKTABDAN TASHQARI TA’LIM MUASSASASIDA INFORMATIKA FANINI O‘QITISHNING MAZMUNI VA USULLARI
Ushbu maqolada maktabdan tashqari ta’lim muassasalarida informatika fanini o‘qitishning mazmuni va usullari ilmiy-pedagogik nuqtai nazardan tahlil qilinadi. Informatika fanini o‘qitishda o‘quvchilarning yosh va individual xususiyatlarini hisobga olish, ta’lim jarayonini amaliy va kompetensiyaviy yondashuv asosida tashkil etish masalalariga alohida e’tibor qaratilgan. Shuningdek, zamonaviy axborot texnologiyalari, raqamli ta’lim resurslari, modul asosidagi ta’lim hamda fanlararo integratsiyaning ta’lim samaradorligini oshirishdagi o‘rni yoritib berilgan.
: maktabdan tashqari ta’lim, informatika fani, raqamli savodxonlik, axborot texnologiyalari, kompetensiyaviy yondashuv, interaktiv ta’lim usullari, amaliy mashg‘ulotlar, modul ta’limi, fanlararo integratsiya, kasbiy yo‘naltirish.
DIGITAL AND INTELLIGENT TECHNOLOGIES IN THE BANKING COMPLIANCE SYSTEM OF THE REPUBLIC OF UZBEKISTAN
This article examines how banking compliance in the Republic of Uzbekistan is changing under the influence of digital and intelligent technologies. While prior studies often focus on individual tools or regulatory aspects, this paper addresses the broader transformation of compliance from a narrowly control-oriented function into a strategic component of bank management. The study aims to demonstrate that RegTech solutions and artificial intelligence (AI) significantly enhance the efficiency, adaptability, and risk-oriented nature of compliance systems in commercial banks. The research is based on systemic and institutional approaches and applies comparative analysis, generalization of statistical data, and expert assessments. The paper identifies key weaknesses of traditional compliance models and analyzes practical directions for implementing RegTech and AI in AML/CFT, KYC, and transaction monitoring. As a result, a three-level model of digital banking compliance is proposed, combining operational automation, analytical intelligence, and strategic decision support. The practical value of the study lies in concrete recommendations for commercial banks and the Central Bank of the Republic of Uzbekistan aimed at building a technologically sustainable and risk-oriented compliance system.
banking compliance; digitalization; artificial intelligence; RegTech; SupTech; risk management; banking management