INTRODUCTION Latin American Journal of Education (LAJoE) is a double-blind peer-reviewed, bi-monthly e-journal based in the USA, supported by a strong Editorial Board and an efficient peer-review system. The journal aims to contribute to the advancement of knowledge and research in education and related disciplines. It focuses on disseminating scholarly work and innovative practices in the fields of pedagogy, curriculum development, educational technology, teacher training, higher education management, educational psychology, distance learning, inclusive education, early childhood education, comparative education, and language education. JOURNAL INFORMATION Journal title : Latin American journal of education Initials : LAJoE Abbreviation : L.A.J.O.E Frequency : once every 45 days Chief Editor: : Steven Brint Impact Factor (IF) : 9.347 DOI : Online ISSN : 2155-1596 Publisher : Latin American journal of education (USA) Language: : English Country of Origin: : USA
DAVLAT BOSHQARUVIDA SHAFFOFLIK VA OCHIQLIK KORRUPSIYANING OLDINI OLISH OMILI SIFATIDA
Ushbu maqolada davlat boshqaruvida shaffoflik va ochiqlik tamoyillarining korrupsiyaning oldini olishdagi oʻrni va ahamiyati tahliliy yondashuv asosida yoritiladi. Ochiq va hisobdor boshqaruv tizimi fuqarolarning davlat organlariga boʻlgan ishonchini mustahkamlash bilan birga, qaror qabul qilish jarayonlarining oshkoraligini ta’minlaydi. Maqolada shaffoflikning asosiy komponentlari – axborotga erkin kirish, ochiq ma’lumotlar siyosati, jamoatchilik nazorati va raqamli texnologiyalarning roli keng tahlil qilinadi. Shuningdek, korrupsiyaning yuzaga kelishiga sabab boʻluvchi omillar va ularni kamaytirishda institutsional islohotlarning oʻrni izohlanadi. Davlat boshqaruvida ochiqlik darajasining oshishi korrupsion xavflarni kamaytirishga xizmat qilishi asoslab beriladi. Shu bilan birga, ilgʻor tajribalarni joriy etish orqali shaffof boshqaruv mexanizmlarini takomillashtirish zarurligi ta’kidlanadi. Maqolada zamonaviy boshqaruvda ochiqlik va shaffoflikni kuchaytirish barqaror rivojlanishning muhim sharti ekani alohida koʻrsatib oʻtiladi.
davlat boshqaruvi, shaffoflik, ochiqlik, korrupsiya, hisobdorlik, jamoatchilik nazorati, ochiq ma’lumotlar, raqamli boshqaruv, institutsional islohotlar, axborotga kirish erkinligi
THE PRESIDENTIAL INSTITUTION AND EXECUTIVE POWER IN THE THEORY OF THE SEPARATION OF POWERS: DOCTRINAL INTERPRETATIONS AND THE UZBEK MODEL
This article analyses the constitutional-legal essence of the presidential institution and of executive power within the theory of the separation of powers, drawing on historical-genetic, conceptual-legal and comparative-legal methods. It compares the Uzbek, post-Soviet and Western scholarly schools, introduces the concepts of the ‘unitary executive’ and ‘articulated governance’ into national scholarly discourse, and advances the author’s own theoretical and practical conclusions.
separation of powers; the presidential institution; executive power; articulated governance; unitary executive; bicephalous executive; head of state; constitutional-legal status; checks and balances; the Constitution of Uzbekistan.
ЭФФЕКТИВНОЕ ИСПОЛЬЗОВАНИЕ ЦИФРОВЫХ ТЕХНОЛОГИЙ В ОБУЧЕНИИ РУССКОМУ ЯЗЫКУ В ОБЩЕОБРАЗОВАТЕЛЬНЫХ
В статье рассматриваются теоретические и методические основы эффективного использования цифровых технологий в обучении русскому языку в общеобразовательных школах Республики Узбекистан. Актуальность исследования обусловлена цифровой трансформацией современной системы образования и необходимостью совершенствования методики преподавания русского языка в условиях многоязычной образовательной среды. Особое внимание уделяется специфике обучения русскому языку учащихся узбекских классов, для которых русский язык в большинстве случаев не является языком повседневного общения. Обосновывается, что цифровые образовательные ресурсы способны расширить русскоязычную образовательную среду, увеличить объём речевой практики, обеспечить индивидуализацию обучения и повысить мотивацию учащихся. Рассматриваются возможности мультимедийных материалов, интерактивных упражнений, цифрового оценивания, онлайн-коммуникации и искусственного интеллекта в развитии навыков аудирования, говорения, чтения и письменной речи. Особое внимание уделяется проблеме языковой интерференции и необходимости учитывать особенности взаимодействия узбекского и русского языков в процессе обучения. Делается вывод о том, что эффективность цифровых технологий определяется не количеством используемых ресурсов, а их методически обоснованной интеграцией с коммуникативными, деятельностными и интерактивными подходами.
русский язык, общеобразовательная школа, Узбекистан, цифровые технологии, цифровые образовательные ресурсы, интерактивное обучение, коммуникативная компетентность, языковая интерференция, искусственный интеллект, цифровая образовательная среда.
PRINCIPLES OF NATIONAL UNITY AND TOLERANCE IN THE HERITAGE OF JADID ENLIGHTENERS
This article examines the essence and content of the ideas of tolerance and solidarity in the socio-educational and moral doctrine of the Jadid movement, which emerged in Turkestan at the end of the 19th and the beginning of the 20th centuries. The study analyzes the views of Jadid thinkers on national awakening, enlightenment, education, and social justice from a historical and socio-philosophical perspective. Particular attention is paid to the ideas of Mahmudhoja Behbudiy, whose works emphasize the harmony of religion and enlightenment as a key factor in social progress, interpreting Islam not only as a system of belief but also as a moral and spiritual force that ensures social development. The article substantiates that the ideas promoted by the Jadids played an important role in strengthening national identity, social cohesion, and civic harmony. The findings demonstrate that the ideological and cultural heritage of the Jadid movement remains relevant in the context of globalization and modern social development.
Jadid movement, socio-educational ideas, moral doctrine, tolerance, solidarity, national awakening, education, harmony of religion and enlightenment, Mahmudhoja Behbudiy, social cohesion.
AYOLLAR VA BOLALARNI OILAVIY ZO'RAVONLIKDAN HIMOYA QILISHDA HUQUQIY KAFOLATLARNI TAKOMILLASHTIRISH: MUAMMOLAR, XORIJIY TAJRIBA VA TAKLIFLAR
Oilaviy zo'ravonlik zamonaviy huquqiy tizimlar uchun hamon yetarli darajada tartibga solinmagan murakkab va ijtimoiy jihatdan og'ir muammolardan biri bo'lib qolmoqda. Ushbu maqolada O'zbekiston Respublikasi milliy qonunchiligining amaldagi holati xorijiy davlatlar — Ispaniya, Germaniya, Turkiya, Qozog'iston va Buyuk Britaniya tajribasi bilan qiyosiy tahlil qilingan. Mazkur davlatlarning oilaviy zo'ravonlikka qarshi kurashda shakllantirgan institutsional va normativ-huquqiy mexanizmlari alohida ko'rib chiqilgan. Ayollar va bolalar kabi ijtimoiy jihatdan himoyaga muhtoj toifalarning huquqiy ahvoli o'rganilgan, mavjud qonunchilik bo'shliqlari hamda amaliyotdagi muammolar aniqlanib, ularni bartaraf etishning mumkin bo'lgan yo'nalishlari asoslab berilgan. Xalqaro standartlar hisoblanuvchi Istanbul konvensiyasi, BMT Deklaratsiyasi va CEDAW shartnomasi taqqoslash uchun mezon sifatida qo'llanilgan holda, O'zbekiston sharoitiga moslashtirilgan huquqiy islohotlar bo'yicha amaliy takliflar ishlab chiqilgan.
oilaviy zo'ravonlik, ayollar huquqlari, bolalar himoyasi, huquqiy kafolatlar, Istanbul konvensiyasi, qiyosiy huquq, profilaktika mexanizmlari, gender asosidagi zo'ravonlik, himoya orderi.
ПАХТА ХОМАШЁСИНИ ЖИНЛАШГА ТАЙЁРЛАШДА ТАЪМИНЛАГИЧ ТОЗАЛАШ ЗОНАСИНИНГ КОНСТРУКТИВ ПАРАМЕТРЛАРИНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ
Мақолада пахта хомашёсини аррали жиннинг ишчи камерасига узатишдан олдин уни майда ифлосликлардан қўшимча тозалаш жараёнини такомиллаштириш масаласи тадқиқ этилган. Пахта хомашёсини жинлашга тайёрлаш жараёнида таъминлаш қурилмаси муҳим технологик узеллардан бири бўлиб, унинг ишлаш самарадорлиги кейинги жараёнларнинг барқарорлигига таъсир кўрсатади. Амалдаги таъминлагичларда қозиқли барабан остида жойлашган тўрли юза тешикларининг барабан ўқига параллел йўналишда жойлаштирилиши пахта хомашёсининг тозалаш зонасидаги ҳаракати давомида ифлосликларни ажратиш имкониятини чеклаши мумкин. Шунинг учун тўрли юза конструкциясини такомиллаштириш, хусусан, тешикларни тозалаш ёйи бўйлаб турли бурчакларда жойлаштириш таклиф этилди. Тадқиқотда тўрли юзани учта участкадан ташкил этиб, улардаги тешикларни қозиқли барабан ўқига нисбатан мос равишда 20°, 15° ва 10° бурчакларда жойлаштириш варианти асосланди.
пахта хомашёси, аррали жин, таъминлагич, таъминлаш валиги, қозиқли барабан, тўрли юза, тозалаш зонаси, тозалаш ёйи, ифлослик, тозалаш самарадорлиги.
YOSHLAR IJTIMOIYLASHUVIDA MILLIY QADRIYATLARNING AKSIOLOGIK AHAMIYATI
Mazkur maqolada yoshlar ijtimoiylashuvi jarayonida milliy qadriyatlarning aksiologik ahamiyati tahlil qilinadi. Shuningdek, milliy va umuminsoniy qadriyatlarning yoshlar dunyoqarashi, ma'naviy-axloqiy kamoloti, fuqarolik mas'uliyati hamda milliy o‘zlikni anglashni shakllantirishdagi o‘rni ilmiy-nazariy jihatdan yoritiladi. Globallashuv sharoitida yoshlarning qadriyatlar tizimini rivojlantirishda oila, ta'lim muassasalari va jamiyatning o‘zaro hamkorligi muhim omil sifatida baholanadi.
yoshlar, ijtimoiylashuv, milliy qadriyatlar, aksiologiya, ma'naviy tarbiya, milliy o‘zlik, fuqarolik mas'uliyati, qadriyatlar tizimi.
“MATN USTIDA ISHLASH ORQALI ADABIY-ESTETIK TAFAKKURNI RIVOJLANTIRISHNING PEDAGOGIK-PSIXOLOGIK ASOSLARI”
Mazkur maqolada ona tili ta’limida matn ustida ishlash jarayonining o’quvchilarda adabiy-estetik tafakkurni rivojlantirishdagi o’rni pedagogik va psixologik nuqtayi nazardan yoritilgan. Matnning shaxs kamolotiga ta’siri, estetik idrokni shakllantirish mexanizmlari hamda tafakkur faoliyatini faollashtiruvchi metodik yondashuvlar tahlil qilingan. Shuningdek, matn bilan ishlashning o’quvchilarning emotsional-intellektual rivojlanishiga ta’siri ochib berilgan.
matn, adabiy-estetik tafakkur, estetik idrok, pedagogik yondashuv, psixologik rivojlanish, badiiy tafakkur, refleksiya, interpretatsiya, ona tili ta’limi.
SUN'IY INTELLEKT YORDAMIDA JAMOAT JOYLARIDA HUQUQIY PROFILING: AHAMIYATI, ISHLASH MEXANIZMLARI VA DAVLAT QONUNCHILIGINI TAKOMILLASHTIRISH
Mazkur maqolada sun'iy intellekt texnologiyalarining jamoat joylarida huquqiy profilingni amalga oshirishdagi o'rni, ahamiyati va ishlash mexanizmlari tahlil qilinadi. Tadqiqotda yuzni tanish, xulq-atvor tahlili, prediktiv modellashtirish va emotsional SI kabi asosiy texnologik modullar ko'rib chiqiladi. Xalqaro tajriba va milliy qonunchilik asosida huquqiy profiling sohasidagi mavjud muammolar, jumladan, maxfiylik huquqi, algoritmik tarafkashlik va javobgarlik masalalari tahlil qilinadi. Maqolada O'zbekiston qonunchiligini rivojlantirish bo'yicha amaliy takliflar ishlab chiqiladi.
sun'iy intellekt, huquqiy profiling, jamoat xavfsizligi, yuzni tanish texnologiyasi, prediktiv politsiya, maxfiylik huquqi, video kuzatuv, algoritmik tarafkashlik, GDPR, Yevropa Ittifoqi Sun'iy intellekt to'g'risidagi akti.
Ushbu maqola Qo‘qon xonligida mansab va unvonlar tizimi davlat boshqaruvi, harbiy tuzilma va ijtimoiy ierarxiyasi,martabali amaldorlar, harbiy qo‘mondonlar, diniy rahbarlar va mahalliy boshliqlar va qo‘shbegi, mingboshi, devonbegi kabi yuqori martabali amaldorlar faoliyati hamda harbiy sohada to‘qsaba, yuzboshi, o‘n boshi kabi unvonlar haqida ma’lumot berilgan.
Mingboshi, Qushbegi, Parvonachi, Otaliq, yovar, qo’rboshi, xudaychi, yuzboshi, podaboshi, qoravulbegi, eshikog’aboshi.
Android is the world's most widely used mobile operating system, powering billions of smartphones, tablets, wearable devices, and embedded systems. Its architecture is designed as a layered software stack that provides flexibility, security, and high performance. The Android operating system consists of five main layers: Applications, Application Framework, Android Runtime and Native Libraries, Hardware Abstraction Layer (HAL), and the Linux Kernel. Each layer performs specific functions that ensure efficient communication between applications and hardware resources. The Linux Kernel manages memory, process scheduling, device drivers, and security, while HAL provides standardized interfaces between hardware components and higher software layers.
Android Operating System, Android Architecture, Linux Kernel, Hardware Abstraction Layer (HAL), Android Runtime (ART), Application Framework, Mobile Operating Systems, Mobile Security, Application Development, Open Source Software.
THE ROLE OF ANATOMICAL KNOWLEDGE IN THE FORMATION OF A HEALTHY LIFESTYLE
A healthy lifestyle is a key factor in preventing chronic diseases and improving quality of life. However, many individuals fail to maintain healthy habits due to insufficient understanding of how the human body functions. Anatomical knowledge may play an important role in improving health awareness and encouraging preventive behavior. This study used a qualitative literature review approach to analyze the relationship between anatomical knowledge and healthy lifestyle formation. The findings show that understanding the cardiovascular, digestive, respiratory, and musculoskeletal systems significantly influences individuals’ health decisions, encouraging better nutrition, regular physical activity, and avoidance of harmful habits such as smoking. The study concludes that anatomical literacy is an important factor in promoting a healthy lifestyle, although it should be supported by broader social and educational interventions
Anatomy, healthy lifestyle, anatomical literacy, human physiology, preventive medicine, health education, behavioral science, public health, chronic diseases, lifestyle modification, health awareness, nutrition behavior, physical activity, disease prevention, self-efficacy.
O‘ZBEK TILIDA UMDALMALARNING PRAGMATIK VAZIFALARI
Mazkur ilmiy maqolada oʻzbek tilshunosligida undalmalarning (vokativlarning) pragmatik va muloqotiy-semantik xususiyatlari atroflicha tahlil qilinadi. Undalma shunchaki tinglovchi eʼtiborini tortuvchi sintaktik birlik emas, balki soʻzlovchi va tinglovchi oʻrtasidagi ijtimoiy munosabat, maqom, hurmat, yaqinlik hamda illokativ maqsadni ifodalovchi muhim pragmatik vosita ekani asoslab beriladi. Tadqiqotda nutqiy aktlar nazariyasi, sotsiolingvistika va lingvopragmatika kontekstida undalmalarning turli tiplari hamda ularning matn va muloqotda bajaradigan vazifalari yoritilgan.
Undalma, lingvopragmatika, nutqiy akt, illokativ kuch, sotsiolingvistika, muloqot etiketi, ekspressivlik, adressat.
O‘ZBEKISTONDA SUN’IY INTELLEKTDAN FOYDALANISHNI HUQUQIY TARTIBGA SOLISHNING DOLZARB MASALALARI
Mazkur maqolada O‘zbekistonda sun’iy intellektdan foydalanishni huquqiy tartibga solishning dolzarb masalalari, amaldagi qonunchilikning holati va uni takomillashtirish yo’nalishlari ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Shuningdek, sun’iy intellekt texnologiyalarini qo’llashda shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish, javobgarlik, axloqiy tamoyillar hamda xalqaro tajriba asosida milliy qonunchilikni rivojlantirish yuzasidan takliflar ilgari suriladi.
Sun’iy intellekt, huquqiy tartibga solish, raqamli iqtisodiyot, shaxsiy ma’lumotlar, axborot xavfsizligi, raqamli transformatsiya, sun’iy intellekt etikasi, huquqiy javobgarlik.
“JAHOLATGA QARSHI MA’RIFAT: EKSTREMIZMGA QARSHI KURASHNING ENG SAMARALI YO‘LI”
Mazkur maqolada zamonaviy jamiyatda dolzarb bo‘lib borayotgan ekstremizm va radikalizm muammolarining kelib chiqish omillari tahlil qilinadi hamda ularga qarshi kurashishda ma’rifatning o‘rni yoritiladi. Jaholat va bilim yetishmasligi ekstremistik g‘oyalarning tarqalishiga zamin yaratishi asoslanadi, shu bilan birga, yoshlar ongida mustahkam dunyoqarash, tanqidiy fikrlash va ma’naviy immunitetni shakllantirish zarurligi ochib beriladi. Ma’rifat orqali jamiyatda barqarorlikni ta’minlash, tinchlikni mustahkamlash va inson ongini zararli g‘oyalardan himoya qilish masalalari keng yoritilgan.
ma’rifat, ekstremizm, radikalizm, g‘oyaviy tahdidlar, yoshlar tarbiyasi, ma’naviy immunitet, tanqidiy fikrlash, ta’lim tizimi, ijtimoiy barqarorlik, mediasavodxonlik, bag‘rikenglik, milliy qadriyatlar, ong va tafakkur
BARQAROR RIVOJLANISH TA’LIMI: EKOLOGIK MADANIYATNI SHAKLLANTIRISHNING ZAMONAVIY PEDAGOGIK MEXANIZMLARI
Ushbu maqolada barqaror rivojlanish ta’limining nazariy asoslari, ekologik madaniyat tushunchasining pedagogik mohiyati, uni shakllantirishning zamonaviy mexanizmlari hamda innovatsion ta’lim texnologiyalarining imkoniyatlari ilmiy jihatdan tahlil qilinadi. Shuningdek, O‘zbekiston ta’lim tizimida ekologik kompetensiyalarni rivojlantirish istiqbollari va xalqaro tajribalar qiyosiy o‘rganiladi.
barqaror rivojlanish, ekologik madaniyat, ekologik kompetensiya, yashil ta’lim, ekologik tafakkur, pedagogik innovatsiya, iqlim o‘zgarishi, ekologik tarbiya, barqaror taraqqiyot, ekologik ong.
STRATEGY FOR DEVELOPING THE MORAL-MORAL AND INFORMATION-PSYCHOLOGICAL IMMUNITY OF CADETS OF HIGHER MILITARY EDUCATIONAL INSTITUTIONS IN A DIGITAL EDUCATIONAL ENVIRONMENT
In today's era of widespread digital technologies, the issue of protecting the younger generation from alien ideas, moral corruption, and threats of unculture is becoming increasingly urgent. From this point of view, this article analyzes such concepts as information security, moral immunity, information culture, media education, and digital mentoring in the digital environment based on a scientific approach.
spiritual and moral education, strategy, education, values, digital environment, digital technologies, ethical standards, integration, innovations.
ПРИМЕНЕНИЕ ИСКУССТВЕННОГО ИНТЕЛЛЕКТА В РАЗРАБОТКЕ ИГРОВЫХ ПЕРСОНАЖЕЙ И ИХ ПОВЕДЕНИЯ
В статье рассматриваются современные возможности применения технологий искусственного интеллекта (ИИ) при разработке игровых персонажей и моделировании их поведения в цифровых играх. Проанализированы основные направления использования ИИ в игровой индустрии, включая создание интеллектуальных неигровых персонажей (NPC), адаптивного поведения, машинного обучения, нейронных сетей, алгоритмов поиска пути и процедурной генерации контента. Особое внимание уделено влиянию искусственного интеллекта на повышение реалистичности игрового процесса, персонализацию взаимодействия с пользователем и оптимизацию процесса разработки компьютерных игр. В работе использованы методы анализа научной литературы, сравнительного анализа и обобщения современных исследований в области искусственного интеллекта и игровой индустрии.
искусственный интеллект, игровая индустрия, игровые персонажи, NPC, машинное обучение, нейронные сети, поведение персонажей, компьютерные игры, адаптивный интеллект, цифровые технологии.
RAQAMLI TA’LIM MUHITIDA BIOLOGIYA FANI O‘QITUVCHILARI FAOLIYATI SAMARADORLIGINI OSHIRISHNING ILMIY-METODIK TIZIMINI TAKOMILLASHTIRISH
Ushbu maqolada raqamli ta’lim muhitida biologiya fani o‘qituvchilarining kasbiy faoliyati samaradorligini oshirishning ilmiy-metodik asoslari tahlil qilingan. Raqamli ta’lim resurslari, zamonaviy pedagogik texnologiyalar hamda innovatsion metodlarni biologiya ta’limiga integratsiya qilishning nazariy va amaliy jihatlari yoritilgan. Tadqiqot davomida biologiya o‘qituvchilarining raqamli kompetensiyalarini rivojlantirish, o‘quv jarayonini raqamlashtirish hamda ta'lim sifatini oshirishga xizmat qiluvchi ilmiy-metodik tizim taklif etilgan. Shuningdek, raqamli platformalar, virtual laboratoriyalar va interaktiv ta’lim vositalaridan foydalanish orqali o‘quvchilarning biologik bilimlarini chuqurlashtirish hamda o‘qituvchilarning kasbiy kompetentligini rivojlantirishning samarali mexanizmlari ishlab chiqilgan.
raqamli ta’lim, biologiya ta'limi, ilmiy-metodik tizim, raqamli kompetensiya, pedagogik texnologiyalar, virtual laboratoriya, interaktiv ta’lim, kasbiy kompetentlik, innovatsion metodlar.
KAKTUS EKSTRAKTLARIDAGI ANTIOKSIDANT VA BIOLOGIK FAOL MODDALAR TAHLILI
Ushbu maqolada kaktus ekstraktlaridagi antioksidant va biologik faol moddalar tahlil qilindi. Adabiyotlar tahlili asosida Opuntia ficus-indica va boshqa kaktus turlari ekstraktlari vitaminlar (C va E), flavonoidlar, fenol birikmalari va polisaxaridlarga boyligi aniqlandi. Ular erkin radikallarni neytrallashtirish, oksidativ stressga qarshi himoya va terini tiklashda muhim rol o‘ynaydi. Turli tadqiqotlar DPPH, ABTS va FRAP testlari orqali yuqori antioksidant faollikni tasdiqladi. Zamonaviy analitik usullar- HPLC, spektrofotometriya va ICP-OES- orqali ekstraktlardagi bioaktiv komponentlar aniq va barqaror aniqlanadi, bu ularning farmakologik va nutritiv potensialini baholash imkonini beradi. Maqola natijalari kaktus ekstraktlarining kosmetologiya, nutrasevtika va dermatologiya sohalarida funksional va terapevtik mahsulotlar ishlab chiqish uchun samarali manba ekanligini ko‘rsatadi.
Opuntia ficus-indica, kaktus ekstrakti, antioksidant faollik, bioaktiv moddalar, vitaminlar, flavonoidlar, polisaxaridlar, dermatoprotektor potensial.
THE IMPORTANCE OF BOXING TRAINING FOR IMPROVING HEALTH AND FUNCTIONAL CAPABILITIES
This study examines the importance of boxing training in improving overall health and functional capabilities. Boxing is an effective form of physical activity that enhances cardiovascular endurance, muscular strength, coordination, agility, balance, and reaction time. Regular boxing training also contributes to weight management, stress reduction, and mental well-being by increasing self-confidence and discipline. Furthermore, it supports the development of functional fitness, enabling individuals to perform daily activities more efficiently while reducing the risk of chronic diseases. The findings emphasize that boxing training can be successfully integrated into health promotion and physical education programs to improve both physical and psychological performance.
boxing training, health improvement, functional capabilities, physical fitness, cardiovascular endurance, muscular strength, coordination, agility, balance, reaction time, mental well-being, physical activity, functional fitness, health promotion.
UMUMTA'LIM MAKTABLARIDA JISMONIY TARBIYA FANI BO'YICHA ELEKTRON O'QUV RESURSLARINING DIDAKTIK SAMARADORLIGINI BAHOLASH MODELI
Mazkur maqolada umumta’lim maktablarida jismoniy tarbiya fani bo‘yicha elektron o‘quv resurslarining didaktik samaradorligini baholashning nazariy-metodologik asoslari hamda ilmiy-amaliy mexanizmlari tadqiq etilgan. Tadqiqotda raqamli pedagogika, kompetensiyaviy yondashuv, tizimli tahlil va pedagogik diagnostika konsepsiyalari asosida elektron o‘quv resurslarining pedagogik qiymatini kompleks baholash modeli ishlab chiqilgan. Ilmiy adabiyotlar tahlili natijasida elektron ta’lim resurslari sifatini baholashning zamonaviy yondashuvlari umumlashtirilib, jismoniy tarbiya fanining metodik xususiyatlarini hisobga oluvchi integral didaktik mezonlar tizimi asoslandi. Tadqiqot davomida nazariy tahlil, qiyosiy tahlil, pedagogik kuzatish, ekspert baholash, anketa so‘rovi hamda matematik-statistik tahlil metodlaridan foydalanildi. Natijada elektron o‘quv resurslarining didaktik samaradorligini baholashning maqsadli, mazmuniy, texnologik, jarayonli va natijaviy komponentlardan iborat integrallashgan modeli ishlab chiqildi. Mazkur model ta’lim maqsadlariga muvofiqlik, mazmunning ilmiyligi, interaktivlik darajasi, multimedia vositalarining pedagogik samaradorligi, o‘quvchilar motivatsiyasi, refleksiv faoliyat va ta’lim natijalariga ko‘rsatadigan ta’sirni kompleks baholash imkonini beradi. Tadqiqot natijalari elektron o‘quv resurslarini loyihalash, ekspertizadan o‘tkazish, sifat monitoringini tashkil etish hamda umumta’lim maktablarida jismoniy tarbiya fanini raqamli pedagogika asosida takomillashtirish uchun ilmiy-metodik asos bo‘lib xizmat qiladi. Ishlab chiqilgan baholash modeli elektron ta’lim resurslarining sifatini oshirish, pedagoglarning raqamli didaktik kompetensiyalarini rivojlantirish va o‘quvchilarning jismoniy hamda raqamli kompetensiyalarini samarali shakllantirishga xizmat qiluvchi innovatsion ilmiy yechim sifatida tavsiflanadi.
elektron o‘quv resurslari, jismoniy tarbiya, didaktik samaradorlik, baholash modeli, raqamli pedagogika, kompetensiyaviy yondashuv, pedagogik diagnostika, ta’lim sifati, interaktiv ta’lim, multimedia texnologiyalari, pedagogik monitoring, umumta’lim maktabi, raqamli ta’lim, elektron ta’lim resurslari, o‘quv kompetensiyasi.
SUN'IY INTELLEKT VA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR ASOSIDA JISMONIY TARBIYA DARSLARIDA O'QUV NATIJALARINI MONITORING QILISH METODIKASI
Mazkur maqolada sun’iy intellekt va raqamli texnologiyalar asosida jismoniy tarbiya darslarida o‘quv natijalarini monitoring qilishning ilmiy-nazariy asoslari hamda metodik yondashuvlari tadqiq etilgan. Tadqiqotda ta’limni raqamlashtirish, sun’iy intellekt algoritmlari, elektron monitoring tizimlari va pedagogik analitika vositalarining jismoniy tarbiya fanini o‘qitish jarayonidagi didaktik imkoniyatlari tizimli tahlil qilingan. Shuningdek, o‘quvchilarning jismoniy tayyorgarligi, harakat kompetensiyalari, funksional rivojlanishi va ta’lim natijalarini uzluksiz monitoring qilishga yo‘naltirilgan integratsiyalashgan metodik model ishlab chiqilgan. Tadqiqot kompetensiyaviy, tizimli, shaxsga yo‘naltirilgan hamda ma’lumotlarga asoslangan pedagogik boshqaruv yondashuvlari asosida olib borildi. Nazariy tahlil, ilmiy manbalarni qiyosiy o‘rganish, pedagogik kuzatish, monitoring, diagnostika va analitik umumlashtirish metodlaridan foydalanildi. Tadqiqot natijalari sun’iy intellekt asosidagi monitoring tizimi jismoniy tarbiya darslarida baholashning obyektivligi, ishonchliligi va uzluksizligini ta’minlashi, o‘quvchilarning individual rivojlanish trayektoriyasini shakllantirish hamda pedagogik qarorlarni ilmiy asosda qabul qilish samaradorligini oshirishini ko‘rsatdi. Ishlab chiqilgan metodika jismoniy tarbiya ta’limini raqamli transformatsiya qilish, kompetensiyaga yo‘naltirilgan baholash tizimini takomillashtirish va zamonaviy pedagogik monitoring mexanizmlarini amaliyotga joriy etish uchun ilmiy-metodik asos bo‘lib xizmat qiladi.
sun’iy intellekt, raqamli texnologiyalar, jismoniy tarbiya, pedagogik monitoring, o‘quv natijalari, raqamli pedagogika, sun’iy intellekt algoritmlari, elektron baholash, pedagogik diagnostika, kompetensiyaviy yondashuv, adaptiv ta’lim, data-driven education, learning analytics, raqamli transformatsiya, jismoniy tayyorgarlik, ta’lim sifati.
UMUMTA’LIM MAKTABLARIDA JISMONIY TARBIYA FANINI O‘QITISHDA O‘QUV MATERIALLARI SAMARADORLIGINI MONITORING QILISHNING ZAMONAVIY MEXANIZMLARI
Mazkur maqolada umumta’lim maktablarida jismoniy tarbiya fanini o‘qitishda foydalanilayotgan o‘quv materiallari samaradorligini monitoring qilishning zamonaviy mexanizmlari ilmiy-nazariy va metodik jihatdan tadqiq etilgan. Tadqiqotning maqsadi jismoniy tarbiya fani o‘quv materiallarining didaktik, metodik, texnologik va natijaviy samaradorligini kompleks baholashga xizmat qiluvchi monitoring tizimini ilmiy asoslash hamda uning ta’lim sifatini boshqarishdagi ahamiyatini aniqlashdan iborat. Tadqiqotda tizimli, kompetensiyaviy, shaxsga yo‘naltirilgan va raqamli pedagogika yondashuvlari asosida ilmiy adabiyotlar tahlili, pedagogik kuzatish, monitoring, ekspert baholash, qiyosiy tahlil, pedagogik diagnostika hamda statistik tahlil metodlaridan foydalanildi. Tadqiqot natijasida jismoniy tarbiya fanida o‘quv materiallari samaradorligini baholashning didaktik, metodik, texnologik va natijaviy komponentlarni qamrab oluvchi integrallashgan monitoring modeli ishlab chiqildi. Shuningdek, monitoring indikatorlari tizimi, baholash mezonlari hamda raqamli monitoring algoritmi taklif etildi. Tadqiqot natijalari monitoringning zamonaviy mexanizmlarini joriy etish o‘quv materiallari sifatini muntazam takomillashtirish, pedagogik qarorlarni dalillarga asoslangan holda qabul qilish, ta’lim jarayonini optimallashtirish hamda o‘quvchilarning jismoniy va tayanch kompetensiyalarini samarali rivojlantirish imkonini berishini ko‘rsatdi. Taklif etilgan ilmiy-metodik yondashuv umumta’lim maktablarida jismoniy tarbiya fanining o‘quv-metodik ta’minotini modernizatsiya qilish, ta’lim sifatini uzluksiz monitoring qilish va pedagogik boshqaruv samaradorligini oshirishga xizmat qiluvchi innovatsion model sifatida tavsiya etiladi.
umumta’lim maktabi, jismoniy tarbiya, o‘quv materiallari, ta’lim sifati, monitoring, pedagogik monitoring, kompetensiyaviy yondashuv, didaktik ta’minot, baholash mezonlari, pedagogik diagnostika, raqamli pedagogika, elektron ta’lim resurslari, ta’lim analitikasi, sun’iy intellekt, innovatsion ta’lim texnologiyalari, o‘quv jarayoni samaradorligi.
ETNOGRAFIYADA "BALIQCHILIK MADANIYATI" TUSHUNCHASINING MOHIYATI: NAZARIY VA AMALIY TAHLIL
Ushbu maqolada Orolbo‘yi o‘zbeklari va qoraqalpoqlarining ko‘p asrlik an’anaviy baliqchilik madaniyati, uning moddiy-texnik, ijtimoiy va ma’naviy-mifologik jihatlari tizimli ravishda tahlil qilingan. Tadqiqotda XX asrning ikkinchi yarmida boshlangan Orol dengizi ekologik inqirozining mahalliy aholi turmush tarzi, kasbiy ko‘nikmalari va madaniy merosiga ko‘rsatgan halokatli ta’siri etnografik nuqtai nazardan o‘rganilgan. Maqolada ekologik inqiroz nafaqat tabiat fojiasi, balki o‘ziga xos etnografik submadaniyatning yo‘qolishiga olib kelgan ijtimoiy-madaniy omil ekanligi ilmiy asoslab berilgan.
Orolbo‘yi, o‘zbeklar, qoraqalpoqlar, baliqchilik madaniyati, kayuk, Suleyman payg‘ambar, ekologik fojia, etnografik inqiroz, Mo‘ynoq, ijtimoiy adaptatsiya.
ТОҒ-КОН ВА МЕТАЛЛУРГИЯ КОРХОНАЛАРИДА ИННОВАЦИОН ФАОЛИЯТНИ РИВОЖЛАНТИРИШ МЕХАНИЗМЛАРИНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ САМАРАДОРЛИГИ ВА УНИНГ ИСТИҚБОЛЛАРИ
Ушбу мақолада Ўзбекистон иқтисодиётининг етакчи тармоғи бўлган тоғ-кон ва металлургия саноати корхоналарида инновацион фаолиятни бошқариш, рақамли технологияларни жорий этиш ва янги иқтисодий механизмларни такомиллаштириш масалалари ёритилган. Саноат кластерларини ривожлантириш ва инновацияларнинг иқтисодий самарадорликка таъсири таҳлил қилиниб, соҳанинг истиқболдаги режалари бўйича таклифлар берилган.
тоғ-кон саноати, металлургия, инновацион фаолият, рақамли иқтисодиёт, самарадорлик, модернизация, истиқболлар.
CONTEMPORARY METHODOLOGICAL FOUNDATIONS OF THE THEORY OF INDIVIDUAL STYLE: LINGUOPOETIC, COGNITIVE, AND COMMUNICATIVE APPROACHES
This article examines the formation and development of the theory of individual style in Uzbek linguistics. It analyzes the scholarly views of Uzbek linguists on the phenomenon of individual style and highlights its linguostylistic, linguopoetic, communicative, and cognitive dimensions. Particular attention is paid to the concept of idiostyle as a reflection of the author's linguistic personality, artistic thinking, aesthetic vision, and national-cultural worldview. The study also discusses contemporary methodological approaches to the investigation of individual style and their significance in the linguistic analysis of literary texts.
individual style, idiostyle, Uzbek linguistics, linguopoetics, stylistics, linguistic personality, literary text, communicative approach, cognitive approach, authorial style.
SOCIAL PROTECTION ISSUES DURING THE ERA OF THE SHAYBANIDS
This article analyzes the formation of the social protection system during the Shaybanid era and its main directions. In particular, it highlights the attention paid by the state to supporting the needy segments of the population, the role of the waqf institution in social life, charity, zakat and sadaqah systems, as well as education and healthcare. Also, the policy of the Shaybanid rulers to ensure social stability is analyzed based on historical sources, revealing the specific features of the social protection experience of this period. The results of the research serve to scientifically assess the significance of the social protection system during the Shaybanid era in the development of society and state administration.
Период правления Шайбанидов, социальная защита, пожертвования, закят, благотворительность, государственное управление, социальная политика, исторические источники.
O‘TGAN ZAMON FE’L SHAKLLARINI INGLIZ TILIDAN O‘ZBEK TILIGA TARJIMA QILISHDAGI MUAMMOLAR (JORJ ORUELNING “MOLXONA” ASARI ASOSIDA)
Ushbu maqolada o‘tgan zamon fe’l shakllarini, asosan, Past Perfect Continuous hamda Future in the Past zamonlarini ingliz tilidan o‘zbek tiliga tarjima qilish muammolari tadqiq qilingan. Unda Jorj Oruelning “Molxona” asaridagi tarjima namunalari diqqat markaziga olingan. Tarjimadagi yutuq va kamchiliklar ko‘rsatilib, yuqorida ta’kidlangan ikki zamonni tarjima qilishga doir tavsiyalar berilgan.
Ismonaliyev Jamoliddin Qo‘ldashaliyevich
PSYCHOLOGICAL CHARACTЕRISTICS OF THЕ FORMATION OF MORAL VALUЕS IN PRЕSCHOOL-AGЕ CHILDRЕN
Prеschool childhood (approximatеly thrее to sеvеn yеars of agе) is a sеnsitivе pеriod for thе еmеrgеncе of thе еarliеst stablе moral valuеs. During thеsе yеars thе child movеs from еxtеrnal, adult-rеgulatеd obеdiеncе toward thе gradual intеrnalisation of social norms and thе formation of a rudimеntary moral sеlf. This articlе еxaminеs thе psychological charactеristics of that procеss, intеgrating classical and contеmporary thеorеtical pеrspеctivеs with an analysis of thе dеvеlopmеntal dynamics of four corе moral componеnts: еmpathic rеsponsivеnеss, prosocial bеhaviour, moral judgеmеnt, and moral sеlf-rеgulation. Thе papеr outlinеs thе principal psychological mеchanisms involvеd (idеntification, imitation, еmotional anticipation, intеrnalisation, and sеlf-еvaluation), dеscribеs thеir agе-rеlatеd transformation, and discussеs thе socio-psychological conditions that еithеr facilitatе or hindеr hеalthy moral dеvеlopmеnt. A summarising tablе of dеvеlopmеntal stagеs and a comparativе chart of componеnt dynamics arе providеd. Thе findings undеrscorе that moral valuе formation in еarly childhood is not a procеss of passivе assimilation but an activе, еmotionally saturatеd rеconstruction of social еxpеriеncе, mеdiatеd by thе quality of thе child’s rеlationships with significant adults and pееrs.