DIAREYA SINDROMIDA KECHUVCHI KASALLIKLARDA KLINIK PROGNOZNI BAHOLASH VA ASORATLARNI OLDINI OLISHDA BIOMARKERLARNING ROʻLI
Keywords:
diareya sindromi, biomarkerlar, prokaltsitonin, CRP, IL-6, kalprotektin, prognoz, asoratlarAbstract
Diareya sindromi bilan kechuvchi infeksion kasalliklar zamonaviy global sog‘liqni saqlash tizimida yuqori kasallanish va o‘lim ko‘rsatkichlari bilan bog‘liq dolzarb muammolardan biri hisoblanadi. Ushbu patologiyalar, ayniqsa, rivojlanayotgan mamlakatlarda bolalar va immuniteti pasaygan bemorlar orasida keng tarqalgan bo‘lib, og‘ir dehidratatsiya, elektrolit disbalansi, metabolik atsidoz hamda sepsis kabi hayot uchun xavfli asoratlar bilan kechishi mumkin.
Mazkur maqolada diareya sindromi bilan kechuvchi kasalliklarda klinik prognozni baholashda biomarkerlarning diagnostik va prognostik ahamiyati tizimli ravishda tahlil qilindi. Tadqiqot doirasida yallig‘lanish markerlari — C-reaktiv oqsil (CRP) va prokaltsitonin, proinflamator sitokinlar — interleykin-6 (IL-6) va o‘simta nekroz omili alfa (TNF-α), shuningdek ichak shilliq qavati shikastlanishini aks ettiruvchi markerlar — kalprotektin va laktoferrinning klinik ahamiyati o‘rganildi. Bundan tashqari, suv-elektrolit muvozanatining buzilishlarini aks ettiruvchi laborator ko‘rsatkichlar (natriy, kaliy, kreatinin, qon gazlari) prognoz baholashda muhim indikatorlar sifatida baholandi.
Olingan natijalar shuni ko‘rsatdiki, prokaltsitonin darajasining oshishi bakterial etiologiyani aniqlashda yuqori sezgirlik va spetsifiklikka ega bo‘lib, antibiotik terapiyani individualizatsiya qilishda muhim ahamiyat kasb etadi. CRP darajasi esa yallig‘lanish jarayonining umumiy intensivligini aks ettirib, kasallik og‘irligini baholashda qo‘llaniladi. IL-6 va TNF-α ning yuqori darajalari tizimli yallig‘lanish javobini va og‘ir klinik kechishni prognoz qilishda muhim markerlar hisoblanadi. Ichak shilliq qavati shikastlanish markerlari, xususan kalprotektin, invaziv diareya shakllarini aniqlash va differensial tashxis qo‘yishda yuqori diagnostik qiymatga ega ekanligi aniqlandi.
Shuningdek, biomarkerlar asosida risk stratifikatsiyasi amalga oshirilishi, og‘ir kechuvchi holatlarni erta aniqlash, intensiv terapiya ko‘rsatmalarini aniqlash hamda asoratlarni, jumladan gipovolemik shok, o‘tkir buyrak yetishmovchiligi va septik holatlarning rivojlanishini oldini olish imkonini berishi ilmiy jihatdan asoslandi, diareya sindromida biomarkerlarga asoslangan integrativ diagnostik yondashuv klinik qaror qabul qilishni optimallashtiradi, davolash samaradorligini oshiradi va bemorlar prognozini sezilarli darajada yaxshilaydi. Shu sababli, zamonaviy klinik amaliyotda biomarkerlardan kompleks foydalanish diareya bilan kechuvchi kasalliklarni boshqarishda muhim strategik yo‘nalish sifatida tavsiya etiladi.
References
1. Zokirjon o’g, M. M. J. (2025). SEMIRISHNING SURUNKALI KASALLIKLARGA CHALINGAN BEMORLARDAGI AHAMIYATI. The latest pedagogical and psychological innovations in education, 2(11), 54-56.
2. Zokirjon o’g, M. M. J. (2025). O ‘TKIR REVMATIK ISITMANI DAVOLASHDA IMMUNOSUPRESSIV TERAPIYANING AHAMIYATI. The latest news and research in education, 2(12), 65-67.
3. Zokirjon o‘g, M. M. J. (2025). O ‘PKANING SURUNKALI OBSTRUKTIV KASALLIKLARI VODIY AHOLISI ORASIDA TARQALISHI. Научный Фокус, 3(27), 18-20.
4. Усманова, У. И., & Муминов, Ж. З. (2023). РОЛЬ КЛЕТОЧНОГО ИММУНИТЕТА ПРИ ХРОНИЧЕСКОЙ СЕРДЕЧНОЙ НЕДОСТАТОЧНОСТИ ИШЕМИЧЕСКОЙ ЭТИОЛОГИИ. Экономика и социум, (6-1 (109)), 1107-1110.
5. Усманова, У. И., & Муминов, Ж. З. (2023). ПАТОГЕНЕТИЧЕСКОЕ ВЛИЯНИЕ ЦИТОКИНОВ НА ПРОГРЕССИРОВАНИЕ ХРОНИЧЕСКОЙ СЕРДЕЧНОЙ НЕДОСТАТОЧНОСТИ ИШЕМИЧЕСКОЙ ЭТИОЛОГИИ. Экономика и социум, (3-1 (106)), 520-523.
6. Усманова, У. И., & Муминов, Ж. З. (2023). ХАРАКТЕРИСТИКА АУТОИММУННЫХ ПРОЦЕССОВ ПРИ ХРОНИЧЕСКОЙ СЕРДЕЧНОЙ НЕДОСТАТОЧНОСТИ ИШЕМИЧЕСКОЙ ЭТИОЛОГИИ. Re-health journal, (1-1 (17)), 95-97.
7. Халилов, Н. А., & Юлдашева, Г. Б. ОСОБЕННОСТИ ТЕЧЕНИЯ БРОНХИАЛЬНОЙ АСТМЫ У ПАЦИЕНТОВ, ПЕРЕНЕСШИХ COVID-19. Коронавирусная инфекция: актуальные вопросы диагностики и лечения в медицинской практике, 104.
8. Халилов Н.А., Джакбарова М.А. и Джораева М.А. (2024). БРОНКСИЧНАЯ АСТМА БИЛАН ОГ'РИГАН БЕМОРЛАРДА КОМПЛЕКС ПРОДАЖНЫЙ МЕТАБОЛИЧЕСКИЙ СИНДРОМНИНГ ТАРКИБИЙ КИСМЛАРИГА ТА'СИРИНИ ТАЛИЛ КИЛИШ. ЗАМОНАВИЙ ТАЛИМДА ФАН ВА ИННОВАЦИЯ ТАДКИКОТЛАР ЖУРНАЛИ , 2 (8), 47-54.
9. Халилов Н.А., Юлдашева Г.Б., Мутальджонов М., Джакбарова М.А. и Джораева М.А. (2024). COVID-19 ИНФЕКЦИЯ ОТКАЗГАН БЕМОРЛАРДА БРОНКСИАЛЬНАЯ АСТМА КАСАЛЛИГИ КЕЧИШИНИНГ ОЗИГА ХОС ХУСУСИЯТЛАРИ. ЗАМОНАВИЙ ТАЛИМДА ФАН ВА ИННОВАЦИЯ ТАДКИКОТЛАР ЖУРНАЛИ , 2 (8), 39-46.
10. Ахмадулина Г.М. АНЕМИЧЕСКАЯ КАРДИОПАТИЯ ОСЛОЖНЕННАЯ ДИАСТОЛИЧЕСКОЙ ДИС-ФУНКЦИЕЙ ЛЕВОГО ЖЕЛУДОЧКА У ПАЦИЕНТОВ С ХРОНИЧЕСКОЙ ЖЕЛЕЗОДЕФИЦИТНОЙ АНЕМИЕЙ СРЕДИ ПОПУЛЯЦИИ УЧАСТКОВ СЕМЕЙНОЙ ПОЛИКЛИНИКИ №3 г. ФЕРГАНЫ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН. "Экономика и социум" №2(129) 2025 С. 762-766
11. Ахмадулина Г.М. КЛИНИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ L – АРГИНИНА В КОМПЛЕКСНОЙ ТЕРАПИИ БОЛЬНЫХ ИБС В УСЛОВИЯХ СЕМЕЙНОЙ ПОЛИКЛИНИКИ //Экономика и социум – 2025 - № 11 (138)- 1 С. 750 -755
12. Бобожонов, С. С. (2023). Гипертензия у пожилых. Pedagog respublika ilmiy jurnali, 6(12), 429-439.
13. Бобожонов С. С. ХАРАКТЕРИСТИКА КОМОРБИДНОСТИ КАРДИОЛОГИЧЕСКИХ БОЛЬНЫХ В УСЛОВИЯХ МНОГОПРОФИЛЬНОГО СТАЦИОНАРА //Экономика и социум. – 2021. – №. 1-1 (80). – С. 456-459.
14. Бобожонов С. С., Пулатова М. ЭФФЕКТИВНОСТЬ ПРИМЕНЕНИЯ ЛЕКАРСТВЕННЫХ РАСТЕНИЙ В ПРОФИЛАКТИКЕ И ЛЕЧЕНИИ ХОБЛ //FARS International Journal of Education, Social Science & Humanities. – 2025. – Т. 13. – №. 6. – С. 515-517.
15. Бобожонов С. С. ВЛИЯНИЕ БОЛЕЗНЕЙ СЕРДЦА НА ЗДОРОВЬЕ ПОЛОСТИ РТА //Экономика и социум. – 2025. – №. 6-2 (133). – С. 1990-2000.
16. Бободжонов С.С. ОГ`ИЗ БОШЛИГИ ГИГИЕНАСИ В.А. ГИПЕРТОНИЯ КАСАЛЛИГИНИНГ ОЗАРО БОГЛИКЛИГИ // МЕДИЦИНСКИЙ И ФАРМАЦИЙНЫЙ ЖУРНАЛ. – 2024. – Т. 7. – №. 6. – С. 113-114.
17. Бобожонов С. С. КОМОРБИДНАЯ ПАТОЛОГИЯ В КАРДИОЛОГИЧЕСКОЙ ПРАКТИКЕ //Re-health journal. – 2020. – №. 4 (8). – С. 15-18.
18. Шамсутдинова, Г. Б. (2025). ОСОБЕННОСТИ РАЗВИТИЯ И ТЕЧЕНИЯ КАРДИТА У ДЕТЕЙ ПРИ РЕВМАТИЧЕСКОЙ ЛИХОРАДКЕ. Экономика и социум, (10-1 (137)), 995-998.
19. Шамсутдинова, Г. Б. (2024). ПЕРСПЕКТИВЫ СВОЕВРЕМЕННОЙ КОМПЛЕКСНОЙ ТЕРАПИИ ПРИ РЕВМАТОИДНОМ АРТРИТЕ У ДЕТЕЙ. Экономика и социум, (6-2 (121)), 1486-1493.
20. Шамсутдинова, Г. Б. (2023). НЕКОТОРЫЕ РЕКОМЕНДАЦИИ ПРИ ХРОНИЧЕСКОЙ СЕРДЕЧНОЙ НЕДОСТАТОЧНОСТИ. Экономика и социум, (3-2 (106)), 747-750.
21. Шамсутдинова, Г. Б., Хафизова, З. Б., Хусанова, Х. А., & Абдуллаева, Д. А. (2022). ОСОБОЕ ЗНАЧЕНИЕ СЕРДЕЧНЫХ АРИТМИЙ И НАРУШЕНИЙ ПРОВОДИМОСТИ У ДЕТЕЙ. Экономика и социум, (1-2 (92)), 388-392.
22. Шамсутдинова, Г. Б., & Гадаев, А. Г. (2023). Роль цистатина-с в диагностики дисфункции почек у пациентовс хронической сердечной недостаточностью (Doctoral dissertation).
23. Шамсутдинова, Г. Б. (2019). РАЗРАБОТКА ПЕРСПЕКТИВНЫХ НАПРАВЛЕНИЙ ЭКОНОМИКИ ОТДЕЛЬНЫХ РЕГИОНОВ КАК СТРУКТУРНЫХ ЭЛЕМЕНТОВ НАЦИОНАЛЬНОЙ ЭКОНОМИКИ. М 34 Материалы международного научного форума обучающихся «Молодежь в науке и творчестве»(3 апреля 2019 г.)[Электронный, 430.
24. Гадаева, Н. А., Гадаев, А. Г., & Шамсутдинова, Г. Б. (2024). Сурункали юрак етишмовчилиги мавжуд беморларда стандарт даво муолажаларининг юрак функционал ҳолати ва ҳаёт сифатига таъсири.
25. Шамсутдинова, Г. Б., & Иргашева, А. (2024). ПАТОЛОГИЧЕСКИЕ ИЗМЕНЕНИЯ ПЛАЦЕНТЫ ПРИ ХРОНИЧЕСКОЙ ВНУТРИМАТОЧНОЙ ИНФЕКЦИИ ФАКТОР РЕАЛИЗАЦИИ РИСКОВ ПЕРИНАТАЛЬНОЙ ПАТОЛОГИИ». INNOVATIVE DEVELOPMENTS AND RESEARCH IN EDUCATION, 3(29), 437-442.
26. Абдуллаева, Д. А., Шамсутдинова, Г. Б., Хафизова, З. Б., & Хусанова, Х. А. (2022). ОСОБЕННОСТИ ЛЕЧЕНИЯ ДЕТЕЙ С РЕВМАТИЧЕСКИМИ ПОРОКАМИ СЕРДЦА. Экономика и социум, (1-1 (92)), 283-286.
27. Ефименко, О. В., Княжева, Е. Д., & Шамсутдинова, Г. Б. (2017). КЛИНИЧЕСКАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА ДЕТЕЙ С ВРОЖДЕННЫМИ СЕПТАЛЬНЫМИ ПОРОКАМИ СЕРДЦА. NovaInfo. Ru, 1(62), 346-349.
28. Ефименко, О. В., Княжева, Е. Д., & Шамсутдинова, Г. Б. (2017). КЛИНИКО-ИНСТРУМЕНТАЛЬНАЯ ХАРАКТЕРИСТИКА ДЕТЕЙ С ОТКРЫТЫМ ОВАЛЬНЫМ ОКНОМ. NovaInfo. Ru, 1(62), 349-351.
29. Alijon o’g’li, M. A., & Baxtiyorovna, J. R. G. (2026). BEMORLARDA ANEMIYA DARAJASIGA QARAB MIOKARD INFARKTINING OG ‘IRLIK DARAJASI VA KLINIK NATIJALARINI BAHOLASH. PEDAGOGICAL SCIENCES AND TEACHING METHODS, 5(53), 185-189.
30. Juraboeva, G. B. (2025). STUDY OF THE RELATIONSHIP BETWEEN KIDNEY DAMAGE IN RHEUMATOID ARTHRITIS AND THE CLINICAL COURSE OF THE DISEASE. Central Asian Journal of Medicine, (9), 176-181.
31. Bakhtiyarovna, J. G., & Sunnatovna, A. G. (2025). OSTEOARTHRITIS: IMPACT ON FUNCTIONAL CAPABILITIES AND REHABILITATION STRATEGIES. Web of Medicine: Journal of Medicine, Practice and Nursing, 3(5), 629-633.
32. Agzamova, G. S., & Joʻraboyeva, G. B. (2024). Revmatoid artritda buyrak zarlanishining o ‘ziga xos xususiyatlari.
33. Qizi, J. G. B. (2021). Changes In The Functional Status Of The Kidneys In Patients With Rheumatoid Arthritis. The American Journal of Medical Sciences and Pharmaceutical Research, 3(08), 21-25.
34. Жўрабоева, Г. Б. (2021). РАННЯЯ ДИАГНОСТИКА ПАТОЛОГИИ ПОЧЕК ПРИ РЕВМАТОИДНОМ АРТРИТЕ. Universum: медицина и фармакология, (9 (80)), 4-6.
35. Ergashevich, M. R. (2025). PREVENTION AND TREATMENT METHODS OF BRONCHIAL ASTHMA. Introduction of new innovative technologies in education of pedagogy and psychology, 2(5), 154-156.
36. Mamadjanov, R. (2026, March). PHENOTYPES OF BRONCHIAL ASTHMA AND MODERN CHOICE OF THERAPY. In INTERNATIONAL CONFERENCE ON SCIENCE, INNOVATION AND GLOBAL DEVELOPMENT (Vol. 1, No. 3, pp. 69-84).





