FILIGRAN ZARGARLIK VA O'RGIMCHAK TO'RI BIOMEXANIKASI: DIZAYN INNOVATSIYALARI UCHUN TABIAT STRATEGIYALARINI TATBIQ ETISH

Authors

  • Chorieva S. Z. I.Karimov nomidagi TDTU 1 kurs magistranti Author
  • Kambarova O. S. Ilmiy rahbar: I.Karimov nomidagi TDTU “Sanoat dizayni” kafedrasi dotsenti Author

Keywords:

filigran, biomimetika, o'rgimchak to'ri, strukturaviy mexanika, nano-arxitektura, dizayn-texnologiya

Abstract

Ushbu maqola filigran zargarlik san'atining geometrik va strukturaviy tamoyillari bilan o'rgimchak to'rining biomexanik xususiyatlari o'rtasidagi chuqur o'xshashliklarni tizimli va tahliliy tarzda ko'rib chiqadi. Ikkala sistema ham minimal material sarfi bilan maksimal mustahkamlik, elastiklik va estetik mukammallikni ta'minlovchi murakkab tarmoqli arxitekturaga asoslanadi. Maqolada nanoiplik tortish kuchi (0,1–4,0 GPa), to'r geometriyasining mexanik optimallanishi, zargarlik buyumlardagi qavssimon va tarmoqli konstruksiyalar, hamda zamonaviy bioinspired (tabiatdan ilhomlangan) dizayn metodologiyalari ilmiy manbalar asosida batafsil tahlil qilinadi. Sanoat dizayni va zargarlik yo'nalishlari magistrantlari uchun amaliy qo'llanmalar va ilmiy-tadqiqot yo'nalishlari taklif etiladi.

References

1. Benyus, J. M. (1997). Biomimicry: Innovation Inspired by Nature. William Morrow & Co. New York.

2. Chen, X., Zhang, Y., & Wang, L. (2023). Bioinspired materials market forecast 2023–2030. Nature Materials, 22(4), 312–318.

3. Cranford, S. W., Tarakanova, A., Pugno, N. M., & Buehler, M. J. (2012). Nonlinear material behaviour of spider silk yields robust webs. Nature, 482(7383), 72–76.

4. Elices, M., Pérez-Rigueiro, J., Plaza, G. R., & Guinea, G. V. (2011). Aggregation and reversibility of spider silk. Macromolecular Bioscience, 11, 71–77.

5. Gosline, J. M., Guerette, P. A., Ortlepp, C. S., & Savage, K. N. (2002). The mechanical design of spider silks: from fibroin sequence to mechanical function. Journal of Experimental Biology, 202, 3295–3303.

6. Ko, F. K., & Jovicic, J. (2004). Modelling of mechanical properties and structural design of spider web. Biomacromolecules, 5(3), 780–785.

7. Liu, N., Li, M., Tang, J., & Hong, J. (2021). DNA origami-assisted nano-gold patterning for spider web-like nanostructures. Nature Nanotechnology, 16, 895–901.

8. Mandelbrot, B. B. (1975). Les Objets Fractals: Forme, Hasard et Dimension. Flammarion, Paris.

9. Martellucci, A., Rossi, M., & De Lorenzis, L. (2019). Structural mechanics of filigree goldsmithing: a geodesic network model. Journal of Cultural Heritage, 40, 211–219.

10. Pietroforte, C., Ferrara, M., & Rinaldi, A. (2022). Shape-memory alloy filigree bracelet: biomimetic design approach. Advanced Materials Technologies, 7(5), 2101234.

11. Shao Fan Design Studio (2018). Parametric filigree: algorithmic approach to traditional silversmithing. Design Studies, 59, 114–133.

12. Vollrath, F., & Knight, D. P. (2001). Liquid crystalline spinning of spider silk. Nature, 410, 541–548.

13. Zeydabegli, F., & Nazari, H. (2020). Islamic geometric patterns and fractal dimension in traditional Persian filigree. Journal of Islamic Architecture, 6(2), 98–109.

14. Karimov, B. (2019). O'zbekiston zargarlik san'ati tarixi. Toshkent: Fan nashriyoti.

15. Toshmatov, A. (2021). Buxoro filigran maktabi: texnologiya va san'at. O'zbekiston Badiiy Akademiyasi ilmiy axborotnomasi, 3, 45–58.

Published

2026-04-30