ЎЗБЕКИСТОНДА ИҚТИСОДИЙ ТАРТИБГА СОЛИШНИ ҲАДДАН ТАШҚАРИ КРИМИНАЛИЗАЦИЯ ҚИЛИШНИНГ 2030 ЙИЛГАЧА РИВОЖЛАНИШ ЙЎЛИДАГИ ИНСТИТУЦИОНАЛ ТЎСИҚ СИФАТИДАГИ ҲОЛАТИ: БАҲОЛОВЧИ БЕЛГИЛАР, ДИСКРЕЦИЯ ВА МУВОФИҚЛАШТИРИШ МОДЕЛИ

Authors

  • Холикулов Умид Шодиевич ю.ф.д., доцент, Ўбекистон Республикаси Жамоат хавфсизлиги университети Author

Keywords:

Ўзбекистон жиноят сиёсати; ҳаддан ташқари криминаллаштириш; жиноят-ҳуқуқий аралашув чегаралари; Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 197-моддаси; иқтисодий фаолият; тартибга солиш соҳасидаги ҳуқуқбузарликлар; бланкет жиноят таркиблари; реал зарар; ultima ratio; декриминаллаштириш.

Abstract

Мақола тартибга солиш соҳасидаги ҳуқуқбузарликларни ҳаддан ташқари криминаллаштиришнинг тадбиркорлик фаолиятининг олдиндан башорат қилиниш имкониятига ҳамда Ўзбекистоннинг 2030 йилгача бўлган стратегик ривожланиш мақсадларига эришиш жараёнига таъсири муаммосига бағишланган. Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 197-моддасини қўллаш мисолида реал зарар, сабабий боғланиш ва бузилган ҳуқуқий муҳофаза объектини тиклаш имконияти бўйича аниқ мезонлар мавжуд бўлмаган ҳолда баҳоловчи категориялардан фойдаланиш тергов, эксперт ва суд усмотренияси доирасини кенгайтириши мумкинлиги кўрсатилади. Мақолада фактик зарарнинг норматив тартибда ҳисобланган йўқотишлар билан алмаштирилиши хавфига алоҳида эътибор қаратилади, зеро бундай ёндашув жиноят-ҳуқуқий ноаниқликни кучайтириши, бизнес харажатларини ошириши ва ҳуқуқий тизимга бўлган ишончни пасайтириши мумкин. Мақолада баҳоловчи категорияларни аниқлаштириш, ортиқча дискрецияни чеклаш ҳамда жиноят-ҳуқуқий правоприменениенинг тадбиркорлик муҳитига таъсирини баҳолаш механизмларини жорий этиш орқали жиноят-ҳуқуқий сиёсатни давлатнинг иқтисодий устуворликлари билан мувофиқлаштириш зарурлиги асосланади.

References

13. Acemoglu, D., & Johnson, S. (2005). «Unbundling institutions». «Journal of Political Economy, 113»(5), 949–995.

14. Ashworth, A., & Horder, J. (2013). «Principles of Criminal Law» (7th ed.). Oxford University Press.

15. Ashworth, A., & Zedner, L. (2008). Defending the criminal law: Reflections on the changing character of crime, procedure, and sanctions. «Criminal Law and Philosophy, 2»(1), 21–51.

16. Hassemer, W. (1989). Symbolisches Strafrecht und Rechtsgüterschutz. «Neue Zeitschrift für Strafrecht, 9»(12), 552–559.

17. Husak, D. (2008). «Overcriminalization: The Limits of the Criminal Law». Oxford University Press.

18. Jareborg, N. (2005). Criminalization as last resort («ultima ratio»). «Ohio State Journal of Criminal Law, 2»(2), 521–534.

19. Klitgaard, R. (1988). «Controlling Corruption». University of California Press.

20. Лопашенко, Н. А. (2010). Уголовная политика россии в отношении преступлений в сфере экономической деятельности (анализ на основе изменений уголовного законодательства) «Всероссийский криминологический журнал / Russian journal of criminology».4, 36-44

21. Luna, E. (2005). The overcriminalization phenomenon. «American University Law Review, 54»(3), 703–743.

22. North, D. C. (1990). «Institutions, Institutional Change and Economic Performance». Cambridge University Press.

23. Ogus, A. (2004). «Regulation: Legal Form and Economic Theory». Hart Publishing.

24. Полтерович В.М., 1999. «Институциональные ловушки и экономические реформы», Журнал Экономика и математические методы (ЭММ), Центральный Экономико-Математический Институт (ЦЭМИ), vol. 35(2), апрель. https://ideas.repec.org/a/scn/cememm/35-2-1.html

25. Rose-Ackerman, S., & Palifka, B. J. (2016). «Corruption and Government: Causes, Consequences, and Reform» (2nd ed.). Cambridge University Press.

26. Shleifer, A., & Vishny, R. W. (1993). Corruption. «Quarterly Journal of Economics, 108» (3), 599–617.

27. Simester, A. P., & von Hirsch, A. (2011). «Crimes, Harms, and Wrongs: On the Principles of Criminalisation». Hart Publishing.

ЭМПИРИЧЕСКИЕ И АНАЛИТИЧЕСКИЕ ИСТОЧНИКИ:

28. OECD. (2012). «Recommendation of the Council on Regulatory Policy and Governance».

29. OECD. (2018). «OECD Regulatory Policy Outlook 2018».

30. OECD. (2024). «OECD Public Governance Reviews: Uzbekistan».

31. OECD. (2025). «Roadmap for Sustainable Investment Policy Reforms in Uzbekistan».

Published

2026-05-13