ADVOKATURA INSTITUTINING RAQAMLASHTIRILISHI (E-ADVOCACY) VA SIR SAQLASH MAJBURIYATI
Keywords:
Advokatlik siri, raqamlashtirish, metadata, SI , kiberxavfsizlik.Abstract
Hozirgi rivojlanib borayotgan dunyoda texnologik mahsulotlar insonlarning ijtimoiy hayotiga tobora chuqur kirib bormoqda. SI mahsulotlarining yaqin 5 yillikdagi evolyutsiyasi ushbu jarayonni tezlashtirilishiga sabab bo’ldi desak mubolag’a bo’lmaydi. Ko’plab sohalar allaqachon jismoniy shaklga ega hujjatlarni yuritishdan zamonaviy data markazlarida raqamli ma’lumotlarni saqlashga o’tishni boshlagan. Yuridik soha, jumladan, advokatlik ham bundan istisno emas. Biroq, zamonaviy texnologiyalar negizida advokatlik siri ma’lumotlarining bulutli xotira, ya’ni cloudlarda saqlanishi bir nechta jiddiy savollarni tug’dirmoqda. Tadqiqot davomida aynan ushbu savollarga javob berildi va izlanish davomida dogmatik-huquqiy, qiyosiy-huquqiy va tizimli adabiyotlar sharhi kabi metodlardan foydalanildi. Tadqiqot davomida xalqaro va O’zbekiston qonunchiliklari o’zaro taqqoslandi hamda yakunda E-Advocacy tizimini implementatsiya qilish takliflari ko’rib chiqildi. Olimlarning fikrlari o’zaro analiz qilindi va ularning izlanishlaridagi istiqbolli takliflar va kamchiliklar ko’rib chiqildi. Yakunda O’zbekiston qonunchiligidagi uchinchi shaxslar tomonidan advokatlik sirining buzulishiga doir javobgarlik yo’qligi aniqlandi va bunga huquqiy yechim berildi. Buning ustiga, advokatlarning texnik ko’nikmalarini rivojlantirish hamda kichik advokatlik institutlari uchun moddiy ko’mak ko’rsatilishi zarurligi ta’kidlandi hamda bu borada amaliy maslahatlar berildi.
References
I. Xalqaro tashkilotlar hujjatlari va standartlari
1. CCBE (Council of Bars and Law Societies of Europe). Recommendations on the protection of attorney-client privilege in the context of electronic communication. https://www.ccbe.eu/fileadmin/speciality_distribution/public/documents/I T_LAW/ITL_Guides_recommendations/EN_ITL_20160520_CCBE_Gui
dance_on_Improving_the_IT_Security_of_Lawyers_Against_Unlawful_ Surveillance.pdf
2. IBA (International Bar Association). International Principles on Conduct for the Legal Profession: Principle 4 – Confidentiality/Professional secrecy. https://www.icj.org/wp-content/uploads/2014/10/IBA_International_Principles_on_Conduct_for_ the_legal_prof.pdf
3. European Union. General Data Protection Regulation (GDPR): Regulation on the protection of natural persons with regard to the processing of personal data and on the free movement of such data. https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2016/679/oj/eng
II. Fundamental ilmiy ishlar va xalqaro va milliy olimlar tadqiqotlari
1. Koops, B. J. (2010). Law, technology, and shifting power relations. Berkeley Technology Law Journal, 25(2), 973–1035. https://doi.org/10.15779/Z38M046
2. Koops, B. J. (2010). Ten dimensions of technology regulation: Finding your bearings in the research space of an emerging discipline. In M. E. A. Goodwin, B. J. Koops, & R. E. Leenes (Eds.), Dimensions of technology regulation (pp. 309–324). Wolf Legal Publishers.
3. Raximberdiyev, R. K. (2025). LegalTech vositalarining advokatlik faoliyatida ish samaradorligini oshirishdagi ro'li [The role of LegalTech tools in increasing the efficiency of legal practice]. Yangi O'zbekiston Talabalari Axborotnomasi, 3(11). https://doi.org/10.5281/zenodo.17697003
4. Sadiku, M. N. O., Ajayi, S. A., & Sadiku, J. O. (2025). Artificial intelligence in legal practice: Opportunities, challenges, and future directions. Journal of Engineering Research and Reports, 27(4), 68–80. https://doi.org/10.9734/jerr/2025/v27i41456
5. Sarantseva, S. G. (2025). Iskusstvennyy intellekt v yurisprudentsii: Sovremennyye metody i integratsiya s pravovymi teoriyami [Artificial intelligence in jurisprudence: Modern methods and integration with legal theories]. Zakon i Pravo, (6), 188–192. https://doi.org/10.24412/2073-3313-2025-6-188-192
6. Završnik, A. (2019). Algorithmic justice: Algorithms and big data in criminal justice settings. European Journal of Criminology, 18(5), 623–642. https://doi.org/10.1177/1477370819876762
III. Normativ-huquqiy hujjatlar
1. O‘zbekiston Respublikasining Konstitutsiyasi. 2023-yil 30-apreldagi yangi tahrirdagi tahriri (31, 141-142-moddalar). https://lex.uz/uz/docs/-6445145
2. O‘zbekiston Respublikasining "Advokatura to‘g‘risida"gi Qonuni. 349-I-son (7, 9, 14-15-moddalar). https://lex.uz/ru/docs/-54503?ONDATE=20.01.2001
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Qarori. PQ-263-son: Advokatura faoliyatiga zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalarini keng joriy etish chora-tadbirlari toʻgʻrisida (2022-yil 30-may). https://lex.uz/uz/docs/-6039334
IV. XORIJIY DAVLATLAR QONUNCHILIGI
1. Germany. Federal Lawyers' Act (BRAO § 31a) and German Criminal Code (StGB § 203) – Criminal liability for the violation of professional secrets by third parties/IT providers. https://www.gesetze-im-internet.de/englisch_stgb/englisch_stgb.html
2. Estonia. Code of Ethics of the Estonian Bar Association (1999) – The principle of unlimited professional secrecy in time. https://diacomet.eu/data_base/the-code-of-conduct-of-estonian-bar-association-advokatuuri-eetikakoodeks/
3. USA. Privacy Protection Act (1980) and ABA Model Rules – Protection of attorney's "work product" from government search and seizure. https://www.justice.gov/archives/usam/criminal-resource-manual-661-privacy-protection-act-1980





