MAKTAB RAHBARLARINING MEDIAKOMPETENTLIGINI RIVOJLANTIRISH: MILLIY VA XORIJIY TAJRIBANING QIYOSIY TAHLILI
Keywords:
mediakompetentlik, maktab direktori, qiyosiy tahlil, media va axborot savodxonligi, raqamli liderlik, menejerlik kurslari, mentorlik, inqirozli kommunikatsiya, faktcheking, transfer monitoringi.Abstract
Maqolada maktab rahbarlarining mediakompetentligini rivojlantirish bo‘yicha O‘zbekiston va xorijiy tajriba qiyosiy-pedagogik tahlil qilinadi. Tahlil mediakompetentlikning milliy ta’lim siyosati va boshqaruv standartlariga integratsiyasi, boshlang‘ich ehtiyoj diagnostikasi, real boshqaruv vaziyatlariga yo‘naltirilgan o‘quv mazmuni, mediaetika va raqamli xavfsizlik, raqamli liderlik va manfaatdor tomonlar bilan kommunikatsiya, shuningdek, mentorlik, ish joyiga transfer va monitoring kabi oltita mezon asosida olib borildi. O‘zbekiston tajribasi menejerlik sertifikati, uzluksiz kasbiy rivojlanish va raqamli davlat siyosatining mavjud institutsional bazasi bilan tavsiflanadi. UNESCO/OECD doiralari kompetensiyalar yaxlitligi, raqamli ekotizim va etik boshqaruvni; Sharqiy Osiyo tizimli koordinatsiya va tenglikni; Shimoliy Yevropa professional avtonomiya va refleksiv o‘rganishni; anglofon tajriba esa standartga asoslangan liderlik, mentorlik, klinik tajriba va portfolio vositalarini kuchli jihat sifatida namoyon etadi. Natijada xorijiy amaliyotni to‘g‘ridan-to‘g‘ri ko‘chirish emas, balki uni O‘zbekistonning huquqiy-me’yoriy muhiti, menejerlik kurslari, maktab direktori vakolatlari, hududiy raqamli imkoniyatlar va milliy kommunikatsiya madaniyatiga moslashtirish zarurligi asoslandi.
References
1. O‘zbekiston Respublikasining 2020-yil 23-sentabrdagi O‘RQ-637-son “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni.
2. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2023-yil 25-dekabrdagi “Davlat umumiy o‘rta ta’lim muassasalari direktori lavozimiga nomzodlarni menejerlik o‘quv kurslarida o‘qitish va ularga menejerlik sertifikatini berish tartibi to‘g‘risidagi nizomni tasdiqlash haqida”gi 681-son Qarori. URL: https://lex.uz/docs/-6705811
3. UNESCO. Media and Information Literate Citizens: Think Critically, Click Wisely! Media and Information Literacy Curriculum for Educators and Learners. 2nd ed. Paris: UNESCO, 2021. 403 p. ISBN 978-92-3-100448-3. URL: https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000377068
4. Global Education Monitoring Report Team. Global Education Monitoring Report 2024/5: Leadership in Education – Lead for Learning. Paris: UNESCO, 2024. URL: https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000391406
5. Global Education Monitoring Report Team. Global Education Monitoring Report 2025, Regional Edition on Leadership in Education, East Asia: Lead for Technology. Paris: UNESCO, 2025. URL: https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000394934
6. Miao F., Cukurova M. AI Competency Framework for Teachers. Paris: UNESCO, 2024. 52 p. DOI: 10.54675/ZJTE2084.
7. OECD. OECD Digital Education Outlook 2023: Towards an Effective Digital Education Ecosystem. Paris: OECD Publishing, 2023. DOI: 10.1787/c74f03de-en.
8. Axmedov M.U. Xalq ta’limi xodimlarining malakasini oshirishda tizimli monitoring bosqichlari // Xalq ta’limi. – 2017. – №3. – B. 88–91. Google Scholar profili: https://scholar.google.com/citations?user=hswKLwMAAAAJ&hl=ru
9. Sheninger E.C. Digital Leadership: Changing Paradigms for Changing Times. 2nd ed. Thousand Oaks, CA: Corwin, 2019. 288 p.
10. Håkansson Lindqvist M., Pettersson F. Digitalization and school leadership: on the complexity of leading for digitalization in school // The International Journal of Information and Learning Technology. 2019. Vol. 36, No. 3. P. 218–230. DOI: 10.1108/IJILT-11-2018-0126.
11. Tømte C.E. Conceptualisation of professional digital competence for school leaders in schools with 1:1 coverage of digital devices // Computers & Education. 2024. Vol. 222. Article 105151. DOI: 10.1016/j.compedu.2024.105151.
12. Darling-Hammond L., Wechsler M.E., Levin S., Leung-Gagné M., Tozer S. Developing Effective Principals: What Kind of Learning Matters? Palo Alto, CA: Learning Policy Institute, 2022. 100 p. DOI: 10.54300/641.201.
13. AlAjmi M.K. The impact of digital leadership on teachers’ technology integration during the COVID-19 pandemic in Kuwait // International Journal of Educational Research. 2022. Vol. 112. Article 101928. DOI: 10.1016/j.ijer.2022.101928.
14. Dasruth J., Naicker S.R., Smith C. Teachers’ perceptions of principals’ digital leadership practices in a school district in a developing country // Social Sciences & Humanities Open. 2024. Vol. 10. Article 101192. DOI: 10.1016/j.ssaho.2024.101192.
15. Seidumanova M. Successful School Principalship During the COVID-19 Crisis: The Case of Kazakhstan: Ph.D. thesis. The Education University of Hong Kong, 2023.
16. Wineburg S., Breakstone J., McGrew S., Smith M.D., Ortega T. Lateral Reading on the Open Internet: A District-Wide Field Study in High School Government Classes // Journal of Educational Psychology. 2022. Vol. 114, No. 5. P. 893–909. DOI: 10.1037/edu0000740.





