АМУ-БУХОРО МАШИНА КАНАЛИ БОШ ГИДРОУЗЕЛИНИНГ СУВ ЎТКАЗИШ ҚОБИЛИЯТИНИ ГИДРАВЛИК АСОСЛАШ ВА ЭКСПЛУАТАЦИЯ МЕЪЁРЛАРИНИ ТАКОМИЛЛАШТИРИШ

Authors

  • 1Жураев Бахром https://orcid.org/0009-0008-7851-7655 Author
  • Хазратов Руслан Азимович https://orcid.org/0009-0000-8012-2195 Author
  • Умидуллаев Мақсуд Уйғун ўғли orcid.org/0009-0009-3119-46732 Author
  • Gulhayo Yakubova Author
  • Oybek Beg'amov Author

Keywords:

гидроузел, сув ўтказиш қобилияти, гидравлик ҳисоб, лойқа оқизиқ, земснаряд, затвор, эксплуатация меъёри

Abstract

Мақолада Аму-Бухоро машина канали (АБМК) бош гидроузелининг сув ўтказиш қобилиятини гидравлик асослаш ва унинг асосида эксплуатация меъёрларини такомиллаштириш масалалари кўриб чиқилган. Гидроузелнинг сув ўтказиш қобилияти Q=φ·B·h·√(2g(H₀−h)) формуласи ёрдамида турли напор қийматлари (H₀=2,84; 4,5; 6,03 м) учун ҳисоблаб чиқилди ва напорнинг 2,1 баробар камайиши сув ўтказиш қобилиятининг 2,5 баробар камайишига олиб келиши аниқланди. Шунингдек, канал бўйлаб лойқа оқизиқларининг тақсимланиши таҳлил қилиниб, йилига 13–17 миллион м³ лойқанинг 78–83 фоизи канал ичида чўкиб қолиши, земснарядларнинг паспорт унумдорлиги билан реал меъёри ўртасида 5–8 баробар фарқ мавжудлиги кўрсатилди. ГОСТ Р 71855-2024 ва ВСН 33-2.2.12-87 стандартлари асосида затворлар, сороудерживающие решёткалар ва насос агрегатларининг эксплуатация меъёрларини такомиллаштириш бўйича таклифлар ишлаб чиқилди.

References

1. Курбонов А., Норқулов Б.Э., Умидуллаев М.У. ва бошқ. Дарёдаги сув олиш соҳаси ва кириш каналида оқимни башорат қилиш алгоритмлари ва моделлаштириш имкониятлари // Agro Ilm. – 2026. – №4 [125]. – Б. 116-119.

2. Базаров Д.Р., Норкулов Б.Э., Курбонов А.И., Жамолов Ф.Н. Совершенствование методов повышения надёжности бесплотинного водозабора // Ўзбекгидроэнергетика. – 2021. – №4 (12). – Б. 50-53.

3. Bazarov D.R., Voxidov O., Kurbanov A., Raimova I. Bank destruction in the middle section of the Amudarya River // E3S Web of Conferences. – 2021. – 274, 03006.

4. ГОСТ Р 71855-2024. Системы и сооружения мелиоративные. Насосные станции. Нормы проектирования. – Москва: Российский институт стандартизации, 2024. – 30 с.

5. ВСН 33-2.2.12-87. Мелиоративные системы и сооружения. Насосные станции. Нормы проектирования. – М.: Минводхоз СССР, 1987.

6. Ackers P., White W.R. Sediment transport new approach and analysis // J. Hyd. Div., ASCE. – 1973. – 99. – P. 2041-2060.

7. Romuald Szymkiewicz. Numerical Modeling in Open Channel Hydraulics. – ISBN 978-90-481-3673-5. – P. 354-358.

8. Аму-Бухоро машина канали тизимидаги гидротехника иншоотларини эксплуатация қилиш бўйича меъёрий қоидалар ва ишчи йўриқномани ишлаб чиқиш мавзусидаги тадқиқот иши бўйича ҳисобот. – Тошкент: ТИҲХММИ, 2026.

Published

2026-10-10