MAKTAB O‘QUVCHILARINI KASBGA YO‘NALTIRISHNI STRATEGIK BOSHQARISHNING XORIJIY MODELLARI VA ULARNI O‘ZBEKISTON SHAROITIGA ADAPTATSIYA QILISH
Keywords:
kasbga yo‘naltirish, strategik boshqarish, xorijiy model, qiyosiy tahlil, adaptatsiya, Gatsby Benchmarks, lifelong guidance, Education and Career Guidance, bandlik xizmati, hududiy hamkorlik, monitoring.Abstract
Maqolada Angliya, Finlandiya, Singapur, Germaniya va Yaponiyada maktab o‘quvchilarini kasbga yo‘naltirishni strategik boshqarish modellari qiyosiy tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi xorijiy tizimlarning boshqaruv mexanizmlari, sifat kafolati, individual qo‘llab-quvvatlash, mehnat bozori bilan integratsiya va raqamli axborot ta’minoti xususiyatlarini aniqlash hamda ularni O‘zbekiston umumiy o‘rta ta’lim tizimiga moslashtirishning ilmiy asoslangan yo‘llarini ishlab chiqishdan iborat. Rasmiy siyosiy hujjatlar, xalqaro tashkilotlar hisobotlari va ilmiy tadqiqotlar kontent-tahlil, qiyosiy siyosiy tahlil, funksional xaritalash va ilmiy sintez metodlari orqali o‘rganildi. Natijada Angliyaning standartlashtirish va natijadorlikni baholash, Finlandiyaning uzluksizlik va multidisiplinar hamkorlik, Singapurning kasbiy rivojlanish kompetensiyalari va raqamli portfel, Germaniyaning maktab–bandlik xizmati–ish beruvchi integratsiyasi, Yaponiyaning hudud–sanoat–ta’lim koordinatsiyasi tajribalarini birlashtiruvchi integrativ-adaptiv mexanizm taklif etildi. Xorijiy modelni to‘liq ko‘chirish emas, balki funksional seleksiya, institutsional moslashtirish va monitoringga asoslangan bosqichma-bosqich joriy etish maqsadga muvofiqligi asoslandi.
References
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2024-yil 2-fevraldagi PQ-53-son “Umumiy o‘rta ta’lim muassasalari o‘quvchilarini xorijiy til va zamonaviy kasblarga o‘qitish bo‘yicha qo‘shimcha chora-tadbirlar to‘g‘risida”gi qarori.
2. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2025-yil 11-fevraldagi 78-son “Umumiy o‘rta ta’lim muassasalarida o‘quvchilarni kasb-hunarga o‘qitishda tadbirkorlik subyektlarini jalb etish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori.
3. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2025-yil 23-oktabrdagi PQ-316-son “Kasbiy ta’lim tizimida islohotlarni amalga oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori.
4. OECD. The State of Global Teenage Career Preparation. – Paris: OECD Publishing, 2025. – DOI: 10.1787/d5f8e3f2-en.
5. Watts A.G., Sultana R.G. Career Guidance Policies in 37 Countries: Contrasts and Common Themes // International Journal for Educational and Vocational Guidance. – 2004. – Vol. 4. – P. 105–122. – DOI: 10.1007/s10775-005-1025-y.
6. Department for Education. Careers Guidance and Access for Education and Training Providers: Statutory Guidance for Schools, Colleges and Independent Training Providers. – London, updated 23 June 2026.
7. Gatsby Charitable Foundation. Good Career Guidance: The Next Ten Years. – London, 2024.
8. Finnish National Agency for Education. Good Guidance Criteria. – Helsinki: Finnish National Agency for Education, 2023. – 31 p.
9. Finnish National Agency for Education. National Core Curriculum for Basic Education 2014. – Helsinki: Finnish National Agency for Education, 2014.
10. Ministry of Education Singapore. Education and Career Guidance. – Singapore, updated 2026. – Official electronic resource (accessed: 20.10.2026).
11. SkillsFuture Singapore. MySkillsFuture Student Portal. – Singapore, 2026. – Official electronic resource (accessed: 20.10.2026).
12. Bundesagentur für Arbeit. meinBERUF: BERUFENET, BERUFE.TV, Check-U and Career Counselling Services. – Nürnberg, 2026. – Official electronic resource (accessed: 20.10.2026).
13. Ministry of Education, Culture, Sports, Science and Technology of Japan. The Fourth Basic Plan for the Promotion of Education. – Tokyo, 2023. – 111 p.
14. Kettunen J., Barnes S.-A., Bimrose J., Brown A., Vuorinen R. Career Experts’ Conceptions of Systems Development in Lifelong Guidance // International Journal for Educational and Vocational Guidance. – 2025. – Vol. 25. – P. 231–249. – DOI: 10.1007/s10775-023-09595-x.
15. European Lifelong Guidance Policy Network. Lifelong Guidance Policy Development: A European Resource Kit. – Jyväskylä: ELGPN, 2012.
16. International Labour Organization; European Training Foundation. Developing National Career Development Support Systems: Pathways to Enhance Lifelong Career Guidance, Career Education and Career Development Support for Workers. – Geneva, 2021.
17. Hooley T., Rice S. Ensuring Quality in Career Guidance: A Critical Review // British Journal of Guidance & Counselling. – 2019. – Vol. 47, No. 4. – P. 472–486. – DOI: 10.1080/03069885.2018.1480012.
18. Mann A., Denis V., Percy C. Career Ready? How Schools Can Better Prepare Young People for Working Life in the Era of COVID-19 // OECD Education Working Papers. – Paris: OECD Publishing, 2020. – No. 241. – DOI: 10.1787/e1503534-en.
19. Kashefpakdel E.T., Percy C. Career Education That Works: An Economic Analysis Using the British Cohort Study // Journal of Education and Work. – 2017. – Vol. 30, No. 3. – P. 217–234. – DOI: 10.1080/13639080.2016.1177636.
20. Hofer A.-R., Zhivkovikj A., Smyth R. The Role of Labour Market Information in Guiding Educational and Occupational Choices // OECD Education Working Papers. – Paris: OECD Publishing, 2020. – No. 229. – DOI: 10.1787/59bbac06-en.
21. OECD. Career Guidance and Public Policy: Bridging the Gap. – Paris: OECD Publishing, 2004. – DOI: 10.1787/9789264105669-en.
22. European Commission. Lifelong Guidance Policy and Practice in the EU: Trends, Challenges and Opportunities. – Luxembourg: Publications Office of the European Union, 2020. – DOI: 10.2767/91185.
23. Patton W., McMahon M. The Systems Theory Framework of Career Development and Counseling: Connecting Theory and Practice // International Journal for the Advancement of Counselling. – 2006. – Vol. 28. – P. 153–166. – DOI: 10.1007/s10447-005-9010-1.
24. Bryson J.M., George B. Strategic Planning for Public and Nonprofit Organizations: A Guide to Strengthening and Sustaining Organizational Achievement. – 6th ed. – Hoboken, NJ: John Wiley & Sons, 2024. – 592 p.
25. Schildkamp K., Lai M.K., Earl L. (eds.). Data-based Decision Making in Education: Challenges and Opportunities. – Dordrecht: Springer, 2013. – 216 p. – DOI: 10.1007/978-94-007-4816-3.
26. Jo‘rayev R.H., Tolipov U.Q., Sharipov Sh.S. Uzluksiz ta’lim tizimida o‘quvchilarni kasb-hunarga yo‘naltirishning ilmiy-pedagogik asoslari: monografiya. – Toshkent: Fan, 2004. – 120 b.
27. Sharipov Sh.S., Davlatov K., Nasriddinova G.S. Kasbga yo‘naltirishning ilmiy-pedagogik asoslari: o‘quv qo‘llanma. – Toshkent, 2007. – 146 b.
28. Jo‘rayev R.H., Turg‘unov S.T. Ta’lim menejmenti: o‘quv qo‘llanma. – Toshkent: Voris-Nashriyot, 2006. – 264 b.





